Agenda bijeenkomsten Stichting:

28 maart - Jaarvergadering 2013


27 April - Voorjaarsexcursie 2013

Verslagen, impressies van vroegere bijeenkomsten

- Terugblik op de Jaarvergadering 2012

- Verslag Jaarvergadering 2011

- Aandacht voor watermolenbiotopen in Gelderse Molenverordening

- Workshop 20 maart 2010

- Opening Cannenburgh's molen op 29 september 2010

- De Bekenstichting verwerft een historisch archief

- Mooi Gelderland-prijs 2009 voor 'Veluwse Beken en Sprengen'

- Kort verslag van het Jubileum van de Bekenstichting op 26 september 2009

- 30 jaar op de bres voor Veluwse sprengen en beken

- Speech van voorzitter Jan van de Velde, jubileum van de Bekenstichting

Terugblik op de Jaarvergadering 2012

Op 29 maart 2012 hebben we onze jaarvergadering in Wenum gehouden.
We hoorden over de integrale aanpak van een fraai ensemble van sprengen, beken, watermolens + het omringende landschap.

Aan de oostflank van het Veluwemassief, op de overgang naar de IJsselvallei, ligt namelijk een gebied met vele gebiedsontwikkelingsopgaven, vooral in de sfeer van ecologie en waterbeheer,maar ook opgaven voor functieverandering zoals de stichting van nieuwe landgoederen en het hergebruik van gebouwen.

Dit is een gebied met hoge cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten, een historisch industrieel landschap van watermolens, vervlochten in een oud enkenlandschap. Behoud en versterking c.q. verbetering van deze kwaliteiten is een doel op zowel landelijk als op provinciaal en lokaal niveau. Ook onze Bekenstichting zet zich hiervoor in. Onze ambitie is het om een bescheiden doch stimulerende rol te spelen bij gebiedsontwikkeling en/of gebiedsaanpassing.

Vanuit de praktijkstudie met de intrigerende titel “Van Sprengkop tot Konigswiel” werd destijds geconcludeerd dat hierbij een integrale aanpak nodig is en dat er ook een duidelijke regie nodig is. Onze Provincie wil die regie nemen wanneer er provinciale opgaven aan de orde zijn. Zo deden ze dat bij de Wisselse Poort.
In dat kader zijn er cultuurhistorische kansenkaarten opgesteld. Hierin worden de kansen geschetst voor meekoppeling van cultuurhistorie in de integrale opgaven voor de Wisselse Poort, in het bijzonder voor de deelgebieden Tongeren-Wissel en Zuuk-Grift.
Op onze jaarvergadering lichtten de heren P. Thissen van Provincie Gelderland, A. Haartsen van Lantschap adviesbureau voor landschap en cultuurhistorie en K.J. Wardenaar van Vista landschapsarchitectuur en stedenbouw hun doelstelling voor de kansenkaarten, de gekozen aanpak, hun rol, conclusies en de te bereiken resultaten toe.

Rapport Wisselse Poort: wisselsepoortjuni2011.pdf [10.463 KB]
In opdracht van de Provincie Gelderland uitgevoerd door Vista en Lantschap

Verslag Jaarvergadering 2011

Evenals vorige jaren vond de jaarvergadering plaats bij de Wenumse Molen. De opkomst en sfeer was goed te noemen. Voor de donateurs heeft de bijeenkomst meer het karakter van een gezellige reünie. Het is bij uitstek de gelegenheid om wat bij te praten in een gezellige ambiance.

De jaarvergadering was snel afgelopen. T.a.v. van financiën zijn er geen schokkende zaken te melden. De penningmeester, Dick Wouda, werd dan ook al snel decharge verleend met dank voor het uitstekende werk dat hij ook dit jaar weer verricht heeft.
T.a.v. de begroting van volgend jaar is de suggestie gedaan voor de Wijerd een goedkopere drukkerij te zoeken. Ook het afschaffen van de acceptgiro’s zou financieel schelen.

Na de pauze was het woord aan Marit Borst. Marit werkt bij de gemeente Renkum en doet onderzoek naar grondwaterstromen in de gemeente Renkum. Zij ging in op de betekenis van kleischotten in de bodem, die de oorzaak zijn van schijnwaterspiegels. Wanneer deze worden aangesneden door te diep boren ontstaat er lekkage van water. Dit kan verstrekkende gevolgen hebben voor niveau van het oppervlakte water. Vooral in deze tijd worden er steeds meer kelders gebouwd waarbij de kans van het doorboren van zo’n kleischot niet denkbeeldig is. Door gebruik te maken van bepaalde meettechnieken( radar, boring, sondering) kunnen deze kleischotten gelokaliseerd worden. Die is echter behoorlijk arbeidsintensief.
Deze informatie is voor omliggende gemeenten de moeite waard. Vooral wanneer al bekend is dat het gebied veel van deze kleischotten heeft. Door regelgeving kan voorkomen worden dat er bij bouwwerkzaamheden kleischotten doorboord worden met alle gevolgen van dien.

Vervolgens vertelde Ruud Schaafsma ons een interessant verhaal over de historie van de watermolens bij Doorwerth en Oosterbeek. Geïnteresseerden hiervoor konden na afloop hiervan een lezenswaardig boek hierover kopen: ‘De Oosterbeekse en Doorwerthse beken. Een cultuurhistorische wandelgids.’

Na afloop konden we weer terugkijken op een gezellige en informatieve bijeenkomst.

Maria Bruggink

Aandacht voor watermolenbiotopen

Jan Aalbers heeft bij de Provincie naar voren gebracht dat de molenbiotopen van sprengenbeken de voortdurende aandacht en meer zorg van onze provincie verdienen.

Hieronder volgt het verslag van de inspraak bijdrage van Jan Aalbers:

Voortgezette vergadering van de Commissie Ruimtelijke Ordening, Wonen en Milieu op 8 december 2010 - PS2010- 867

Agendapunt 5. Heroverweging molenverordening (PS2010-856)

Geachte voorzitter, geachte commissieleden,

De Gelderse molenverordening heeft al jaren mijn bijzondere aandacht vanwege de beschermende werking die daarin is vastgelegd voor de molenbiotoop van watermolens.

Watermolens zijn de cultuurhistorische exponenten van de vroege industriële geschiedenis van onze provincie. Vooral op de Veluwe hebben waterradmolens met bovenslagraderen de waterenergie benut om korenmolens, papiermolens, kopermolens, volmolens etc.aan te drijven en - later - wasserijen van schoon water te voorzien.

De molenbiotoop van waterradmolens is niet ruimtelijk/planologisch beschermd. Gelukkig zijn er wel in de molenverordening bepalingen over het minimaal nuttig vermogen, mag de watertoestroom niet verslechteren en mogen ook geen waterhuishoudkundige maatregelen worden genomen die de stuwhoogte, de stuwvijvergrootte en molenkolkgrootte negatief beïnvloeden.

Ik noemde de waterradmolens als cultuurhistorische exponenten. Zij vormen het sluitstuk van het geheel aan sprengenkoppen, sprengen, opgeleide beken, verdeelwerken, waterscheidingsschotten, aquaducten, kortom het gehele cultuurhistorische ensemble dat naast de huidige bescherming van de molenverordening heel goed een aanvullende bescherming in ruimtelijke/planologische zin kan gebruiken. Het provinciale Beken-en –Sprengenprogramma kan daarmee ook een ruimtelijk/planologische borging krijgen na de geplande afronding in 2013.

Graag geef ik u in overweging om bij een eventuele herziening van de Gelderse molenverordening en/of het opnemen daarvan in de Ruimtelijke Verordening Gelderland de molenbiotoop van waterradmolens in de ruimst mogelijke zin, dus inclusief het waterleverende beekstelsel en zelfs de bijbehorende grondwaterhuishouding, onder het beschermingsregime te plaatsen. Voor windmolens kan de verordening zich mogelijk beperken tot het binnenstedelijk gebied, voor waterradmolens zal de verordening een veel ruimere werking moeten hebben.

U kunt het Gelders cultuurhistorisch erfgoed een grote dienst bewijzen door de molenverordening en de Ruimtelijke Verordening mede onder de bescherming van het provinciale WRO-instrumentarium te brengen en liefst ook door de gemeentelijke planologische bescherming via bestemmingsplannen te helpen vormgeven.

Een toepasselijke uitspraak van een waterradmolen-eigenaar in dit verband is:
“Als ik water heb … drink ik wijn ! Maar…. Als ik geen water heb… drink ik water !

Hartelijk dank voor uw aandacht !


Redactie: Jan Aalbers is adviseur van de Bekenstichting.

Workshop 20 maart 2010

Workshop ‘Kennis en Inspiratie’

Verslag opgesteld door Anton Koot, Gebiedscoördinator N.O. Veluwe/IJsselvallei van Waterschap Veluwe

Inleiding
Op 20 maart 2010 is een workshop gehouden met vertegenwoordigers van Waterschap Veluwe (12 personen) en de Stichting tot Behoud van Veluwse Sprengen en Beken (20 personen). Doel hiervan was om ‘Kennis en inspiratie voor eigendom, beheer en onderhoud van beken en sprengen op de Veluwe’ met elkaar te delen en afspraken te maken over hoe we gaan samenwerken in de toekomst. We zaten met zijn allen letterlijk bovenop de materie; de locatie van de Sprengenhorst en de omgeving bood ons voldoende inspiratie.

En wat is er besproken?
Nadat Lia Slobbe ons als dagvoorzitter welkom heette, volgde een algemene toelichting van Anton Koot over het kader waarbinnen Waterschap Veluwe met beken en sprengen omgaat. Hij maakte duidelijk dat in het begin (1984) het waterschap nog wat onwennig met de beken en sprengen omging en alle steun nodig had om goede herstelplannen te maken. Vervolgens schetste hij een ontwikkeling die anno nu een veel bredere gebiedsgerichte integrale aanpak voorstaat met daarbij een andere rol voor de bekenstichting. Richard Meijer gaf vervolgens als hydroloog een aanvulling op de taken van het waterschap door aan te geven dat er een fundamentele verandering in benadering van het watersysteem nodig is. In plaats van ‘zo snel mogelijk het water uit het gebied’ geldt nu veel meer ‘zo veel mogelijk water in het gebied vasthouden’. Dit betekent met name in het bekengebied op de oostflank van de Veluwe minder ontwateren (sprengen laten verlanden, beken ondieper maken) en voor grote delen van het Wisselse Veen en Tongerense Veen meer richten op natte natuur in plaats van cultuurhistorie. Nadat de zaal weer rustig was… nam Jan Koornberg het woord en hij vertelde als specialist cultuurhistorie van het waterschap dat niet alles verloren gaat. Veel beken zullen nog steeds een belangrijke cultuurhistorische waarde behouden en herstel zal altijd maatwerk blijven. Als voorbeeld nam Jan ons mee langs de Vaassense Beken. Daarnaast heeft het waterschap specifiek beleid ontwikkeld voor de overige cultuurhistorie; het Watererfgoed. Tenslotte gaf Jan van de Velde als voorzitter van de stichting in zijn relaas weer dat er bij de stichting veel betrokkenheid is bij hun beken en sprengen. Die betrokkenheid uit zich in toenemende zorg over de ontwikkelingen en gebiedsaanpak van o.a. waterschap en provincie. Jan vreest dat dit ten koste gaat van het unieke ensemble van het beken en sprengenlandschap. Molenplaatsen en de daarvoor aangelegde sprengenbeken rechtvaardigen een gegarandeerde wateraanvoer.

Veldbezoek en lunch
Na deze sprekers werd het tijd om de benen te strekken en iets van de mooie omgeving van de Wenumse Beek te bekijken. In groepen per cluster (noord, oost en zuid Veluwe) zijn de medewerkers van het waterschap en de contactpersonen langs de beek naar landgoed Rotterdamse Kopermolen gelopen en onderling is er veel gepraat en besproken. Tijdens de lunch op Sprengenhorst zijn stellingen besproken en betrokken… waarbij de dagvoorzitter uitblonk in het strak en helder leiden van de zeer levendige discussie.

Conclusies
We hebben gemerkt dat het goed is om elkaar op deze manier te zien en te spreken en willen met deze personen vaker bijeenkomen. Dit zal door beide besturen nader ingevuld worden. Daarnaast was het vooral ook een waardevolle dag waarbij de afstand onderling verkleind is en afspraken zijn gemaakt wanneer en hoe we elkaar benaderen. Tenslotte zijn taken en verantwoordelijkheden van beide partijen verhelderd en is in goed overleg een overlegstructuur opgesteld die verspreid is naar de deelnemers.

Opening Cannenburgh’s molen op 29 september 2010

Op initiatief van de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken is de Cannenburgh’s molen in 2010 gerestaureerd. Bij de restauratie is besloten om naast het herstel van de turbine en molengoot, ook weer een waterrad aan te brengen om daarmee de geschiedenis van Cannenburgh’s molen compleet te maken. Op 9 juni 2010 is het nieuwe waterrad geplaatst. De afgelopen maanden is er gewerkt aan het afronden van de restauratie. De molengoot is verlengd en de molen is toegankelijk gemaakt voor bezoekers.

Op woensdag 29 september 2010 is het project opgeleverd door de klep in de molengoot open te zetten, waardoor het waterrad in beweging kwam. Ook is de turbine in werking gezet. Zie www.cannenburghermolen.nl voor meer informatie.

De Bekenstichting verwerft een historisch archief

In Epe werd in 1947 de Vereniging van Beekeigenaren in de Gemeente Epe opgericht. Leden waren een aantal bedrijven (of directeuren daarvan) die in het bezit waren van een beek of beekdeel. Zij hadden een rechtstreeks belang bij de beek omdat zij bijvoorbeeld het water gebruikten als proceswater of de beek gebruikten voor het lozen van afvalwater. Tot de leden behoorde ook het natuurbad De Wijerd, op de grens van Epe en Heerde, dat gebruik maakte van beekwater om het zwemwater te verversen. Omdat de belangen van de eigenaren bij de beek nog maar klein waren, werd in 1986 de Vereniging van Beekeigenaren opgeheven. Het archief van de vereniging is nu overgedragen aan de Bekenstichting. Het bevat een schat aan historisch materiaal. De oudste map betreft stukken uit 1920 tot 1935. De Bekenstichting mag het archief nu beheren en er gebruik van maken. Het is samen met het hele archief van de Bekenstichting ondergebracht in Het Streekarchief in Epe. De foto toont v.l.n.r. Henk Menke, oud-secretaris van de Bekenstichting, Hent van Delden en Jacques Meijer, medewerker van de Bekenstichting en zeer benieuwd naar de inhoud van het 'Kistje van Van Delden' waarin het archief opgeborgen is. Hent van Delden is een nazaat van de bordpapiermakers van Delden en oud-secretaris van de Vereniging van Beekeigenaren. De bordpapierfabriek van Jan van Delden stond aan de Dorper Molenbeek (Dorpse Beek) op de plaats van de vroegere Brinkermolens in Vaassen.

Mooi Gelderland-prijs 2009 voor ‘Veluwse Sprengen en Beken’

Op de begunstigersvergadering van de Stichting Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen die zaterdag 10 oktober 2009 werd gehouden in congrescentrum De Reehorst te Ede ontving de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken de Mooi Gelderlandprijs. Deze prijs, die voor de 19e maal werd uitgereikt, gaat naar een organisatie of een persoon die zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de natuurbescherming of het cultuurbehoud in Gelderland.
De stichting, die op 26 september jl. haar dertigjarig bestaan vierde, wordt geroemd omdat ze met haar vele vrijwilligers erin geslaagd is haar doelstelling: “behoud van de Veluwse sprengen en beken“ waar te maken.

Het juryrapport zegt onder meer:
“De stichting verricht veel goed en nuttig werk, zoekt waar mogelijk de samenwerking met andere organisaties. Er wordt overleg gevoerd met provincie, gemeenten en waterschappen, er worden lezingen verzorgd en excursies gegeven, er wordt veel gepubliceerd in de vorm van informatie en educatiemateriaal. De Stichting kan gezien worden als kenniscentrum van de Veluwse beken. De stichting kan aangemerkt worden als een slagvaardige organisatie, met een groot draagvlak. De stichting kan terugkijken op een grote staat van dienst en heeft dan ook met trots kort geleden het dertigjarig bestaan kunnen vieren”.
“De stichting is een inspirerende, aansprekende en vasthoudende vrijwilligersorganisatie waar je niet omheen kunt!”

De prijs bestaat uit een oorkonde, een bronzen beeldje en € 1000,00.

Persbericht Jubileum 26 september 2009

ZONNIG BEKENFEEST

Letterlijk en figuurlijk vierde op 26 september jl. de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken op zonnige wijze haar dertigjarig bestaan bij kasteel Cannenburch.
De vele gasten werden om 13.00 uur ontvangen in het door stichting Geldersch Landschap/Gelderse Kastelen fraai gerestaureerde park, waar zij desgewenst een wandeling konden maken door het park, het kasteel, langs de Rode Beek of naar de Cannenburgher molen. Zij werden opgevangen door diverse deskundige gidsen.

Jubileumfeest - 30 jaar op de bres voor Veluwse sprengen en beken

Niet strijden tégen het water, maar om behoud ván het water. Dat was het devies van de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken toen zij in 1979 werd opgericht en dat is het nog steeds. Met trots kan de stichting zeggen dat het gelukt is de vele sprengen en beken aan de randen van de Veluwe weer te laten stromen. Dat wordt gevierd, op 26 september 2009, rond Kasteel Cannenburch in Vaassen. De Stichting heeft financiën bijeen gebracht voor het restaureren van de molengoot en de bestaande turbine én voor het plaatsen van een nieuw waterrad aan de Cannenburgher Molen.
Deze profiteren van het stromende water. Op 26/9 wordt een mijlpaal in dit restauratietraject bereikt.

Dat al die prachtige beekjes en sprengen op de Veluwe weer stromen is te danken aan de herstelwerkzaamheden van de drie waterschappen Veluwe, Rijn & IJssel en Vallei & Eem. Dat was wel anders toen eind jaren zeventig alarm werd geslagen dat het hele vernuftige watersysteem, waar “op kracht van stromend water” zo’n 200 watermolens voor onder meer de papierindustrie draaiden, teloor dreigde te gaan. De komst van de stoommachine had waterkracht overbodig gemaakt. In rap tempo verdwenen de molens en daarmee het onderhoud aan het beken- en sprengenstelsel. Het ging snel met het dichtslibben van de vele gegraven sprengen.

Enkele mensen uit Apeldoorn, Vaassen en Epe besloten tot oprichting van een stichting om zo gehoor te krijgen bij de provincie. Daar had het Zuiveringschap Veluwe en polderdistrict ook aan de bel getrokken. De provincie onderkende de ernst van het dreigende verlies van het bijzondere watersysteem en gaf de drie waterschappen, die werkzaam waren in haar gebied, de opdracht over te gaan tot herstel van de vele kilometers sprengen en beken

De stichting dacht mee en begeleidde dit proces, richtte zich met tentoonstellingen, lezingen, excursies, lesmateriaal, een video en boeken op verdere bewustwording van het bijzondere karakter van de Veluwse sprengen en beken. Droeg uit dat deze wijze van omgaan met water zoals dat in de 17e en 18e eeuw plaatsvond uniek is. En dat het de moeite waard is dit allemaal te behouden. Zij wees op de cultuur-historische waarde, liet daarover een wetenschappelijk verantwoord rapport verschijnen dat zij later verwerkte in het standaardwerk : Veluwse Beken en Sprengen – een uniek landschap.

De meeste beken stromen weer, er zijn nog steeds enkele molens die op waterkracht draaien, De natuurwaarde van de sprengen en beken is hoog. In de wandelboekjes die verschenen onder de titel “Te Voet langs stromend water” staan ze uitgebreid beschreven.

Het gaat goed met de stichting met haar 470 donateurs en een netwerk van contactpersonen die, over de hele Veluwe, de belangen van “hun” beken behartigen.
Het zesde lustrum wordt gevierd in en om Kasteel Cannenburch, dat in de 16e eeuw gesticht werd door maarschalk Maarten van Rossem. De huidige Maarten van Rossem zal aanwezig zijn om het feest extra luister bij te zetten. Na enkele excursies rond en in het kasteel sluit een lezing door hem en een forumdiscussie het middagprogramma af.

Voor de foto's van het Jubileum van de Stichting wordt verwezen naar deze link...

Speech van Jan van de Velde, voorzitter van de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken

Uitgesproken op 26 september 2009 in Vaassen ter gelegenheid van het dertig-jarig jubileum van de stichting

Dames en Heren,

” Water is geen gewone handelswaar. Water is een erfgoed dat als zodanig moet worden beschermd en verdedigd "
Zo begint de tekst van de Europese KaderRichtlijn Water. Dit uitgangspunt is belangrijk.
De Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken (vaak Bekenstichting genoemd) zet zich daarom in voor die bescherming en verdediging van water als erfgoed.

Sprengenbeken:
Want beken bevatten volgens het woordenboek per definitie stromend water.
Dit geldt ook voor de sprengenbeken. Deze unieke watergangen op de Veluwe worden door ons gezien als beschermwaardige ecologische juweeltjes. Sprengenbeken zijn ooit aangelegd om watermolens van energie te voorzien door middel van de toevoer van voldoende water.
Bij sprengenbeken golden hiertoe door de eeuwen heen zelfs erkende waterrechten. Zulke rechten vinden we terug in omschrijving van de zogenaamde molenbiotoop.

Molenbiotoop:
De omgeving waarmee een molen in relatie staat noemen we de molenbiotoop. Voor zo’n biotoop gelden bepaalde regels. Dit om te voorkomen dat in de nabijheid van een (wind-) molen of molenrestant beplanting wordt aangebracht of bouwwerken worden opgericht, gewijzigd, aangelegd waardoor het functioneren van de molen wordt belemmerd of onmogelijk wordt gemaakt. Een goede molenbiotoop is van fundamenteel belang voor de werking en het behoud van de windmolen. De bedoeling is namelijk dat er voldoende windvang is om de molen in staat te stellen adequaat te kunnen malen.
Ook een watermolen kent een molenbiotoop. Die is er met de bedoeling om de molen in staat te stellen adequaat te kunnen werken. Bij een watermolen bestaat deze molenbiotoop in strikte zin uit de sprengenbeken die het water aan- en afvoeren, en eventuele stuwvijvers. De sprengenbeken moeten voldoende water toevoeren naar de molens en molenrestanten.

Vignet bekenstichting:
Het vignet van onze Bekenstichting illustreert dat wij multidisciplinair operen. Het vignet bestaat uit een alcedo (ijsvogel) die staat voor de landschappelijke dan wel ecologische waarden én uit een gestileerd waterrad dat de cultuurhistorische en recreatieve waarden van Sprengen en Beken aangeeft; inclusief en in samenhang met de waarden van hun omgeving.

Sprengenbekenomgeving:
Hier in het Vaassense beekdal bestaat die omgeving onder andere uit wandel- en fiets-routes, Natura 2000-gebieden, molenplaatsen, dag- en verblijfrecreatie, celtic fields (raatakkers), grafheuvels, agrarische bedrijven, een forellenkwekerij, woonwijken, het dorp, een Wellnesscentrum en het Cannenburgh-complex inclusief een soort transferium, unieke waterpartijen en bouwhuizen. In het westelijke bouwhuis gaat de Stichting Geldersch Landschap/Geldersche Kasteelen een Erfgoedcentrum inrichten waar Water, waterrechten en de relatie daarvan met de familie Van Isendoorn aan het publiek worden verduidelijkt.

Bewustwording:
De waterschappen werken nu al vele jaren gestaag aan herstel van de vele kilometers sprengen en beken. Op hun aanpak levert de Bekenstichting ongevraagd haar zienswijzen; het liefst doen we dat al in de planfase. Soms geeft dit aanleiding tot discussie en overleg met de Waterschappen. Maar we komen eruit! De waterschappen doen hun werk goed.
De Bekenstichting denkt mee en begeleidt dit proces. Bovendien richt zij zich op verdere bewustwording van het bijzondere karakter van de Veluwse sprengen en beken bij bewoners en bezoekers. Zij doet dat door middel van krantenartikelen, radio-optredens, sprankelende lezingen, excursies, lessen op basisscholen én in het Hoger Onderwijs, (wandel-)boeken, etc.
De Bekenstichting zet zich in voor zowel ecologische als de cultuurhistorische waarden.
Zij doet dat voor alle objecten in het hele stroomgebied, gericht op hun samenhang.
De renovatie en instandhouding van deze ensembles wordt niet geregisseerd.

Over de toekomst:
Dertig jaar geleden was mevrouw Yvonne Roelands woonachtig aan de sprengkoppen van de Nieuwe Beek in Vaassen. [Dit gaat echt over de toekomst!] Zij ergerde zich groen en geel aan de deplorabele toestand van deze ecologische en cultuurhistorisch unieke objecten. Actief ging ze aan de slag en richtte samen met anderen de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken op. Maar dat niet alleen; ze startte het project tot herstel van de bovenloop van de Nieuwe Beek en kreeg hiervoor voldoende fondsen bijeen. Bovendien nam ze zelf het projectleiderschap op zich!
In de tachtiger jaren namen de Waterschappen de zorg voor Sprengenbeken over. Dat doen ze nog steeds. Maar de zorg voor de onlosmakelijk aan de sprengenbeken gekoppelde watermolens is nergens ondergebracht. Watermolens zijn vaak niet eens monumenten in de zin van de wet. Dit geldt ook voor de Cannenburgher Molen, die met het kasteel en Cannenburgh Compleet een prachtig ensemble vormt. Hier namen we dan ook het initiatief tot herstel en verbetering van beek en molen. Op deze wijze wordt dit fraaie ensemble voor bewoners en bezoekers aantrekkelijk.
Er zijn plannen om in de nabije toekomst ook elders zulke initiatieven te gaan ontplooien.

De Cannenburghermolen is gelegen net naast het park van het kasteel De Cannenburgh in Vaassen en is via een wandeling om het kasteel te bereiken. De huidige watermolen is in 1943 herbouwd; de oorspronkelijke molen werd in 1387 gesticht. Het bijzondere van de watermolen is dat er een waterturbine aanwezig is. De molen heeft een grote cultuurhistorische waarde, omdat het een onderdeel is van het uitgebreide sprengenstelsel dat in het park en het verdere gebied naar het westen aanwezig is.

Anno 2008 verkeerde de molen in een slechte staat en daarom heeft de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken zich als doel gesteld om de Cannenburghermolen weer te herstellen. De molengoot lekt en de turbine met valpijp functioneren niet meer. Daarnaast gaat de stichting een waterrad plaatsen en hiermee duurzame elektrische energie opwekken.
Een gerestaureerde Cannenburghermolen is niet alleen een cultuurhistorische aanwinst voor Vaassen, maar voor de gehele regio. Met een landschapswandeling, opname in excursies van de Stichting en een actieve molenaar is de Cannenburghermolen in het stuwwallenlandschap van de Veluwe een absolute meerwaarde. 1)

Dames en Heren,

Water is erfgoed dat moet worden verdedigd.
Watermolens hebben een molenbiotoop die in strikte zin bestaat uit de toeleidende beken.
We kennen waterrechten, die garanderen dat sprengenbeken voldoende water aanvoeren.
De Bekenstichting zet zich in voor zowel ecologische als de cultuurhistorische waarden.
Zij doet dat voor alle objecten in het hele stroomgebied, gericht op hun samenhang.
De renovatie en instandhouding van deze ensembles wordt niet geregisseerd.
“Er is al veel verdwenen uit verontachtzaamheid. Het gaat om relatief kleine bedragen om te behouden wat nog resteert. Dat verdient zich terug in het toerisme." Uitspraak van Maarten van Rossum op 26 september 2009.

Dames en Heren,

De Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken heeft niet alleen tot doel om sprengen en beken te behouden. Haar doelstelling is breder: De stichting streeft niet alleen naar het in stand houden en herstellen van Veluwse sprengen en beken; maar ook het verbeteren van de omringende landschappelijke ensembles krijgt door haar aanpak gestalte.
Dáárom ben ik donateur van deze fantastische stichting!

1) zie ook www.cannenburghermolen.nl

Bijzonder was het bezoek aan de molen, waar molenaar Anton te Riele vertelde van de geschiedenis van de molen. Hij vroeg dijkgraaf Gert Verwolf van Waterschap Veluwe als symbolische handeling een bypass open te zetten waardoor de molengoot en omgeving droog vallen om deze te restaureren en van een waterrad te voorzien. Ook de daar aanwezige turbine zal worden hersteld.
De Bekenstichting heeft hiertoe het initiatief genomen en daarvoor van diverse sponsoren gelden verworven.

Na de diverse wandelingen verzocht Maarschalk Peter Smits de gasten plaats te nemen in de grote tent om te luisteren naar o.a. Maarten van Rossem die als spreker was uitgenodigd. Hij begon met te zeggen dat hij geen bal verstand had van sprengen en beken, ook niet van cultuurlandschappen maar voerde als volleerd cabaretier het publiek, dat hoorbaar genoot, door een spraakwaterval van merkwaardige zaken in Nederland. Zoals de keuze voor Pim Fortuin boven Willem van Oranje, als de beroemdste staatsman van Nederland; het groepje Wilders dat Nederland wil teruggeven aan de burgers (zijn wij dat dan kwijt en sinds wanneer dan wel), naar de schepping in 6 dagen (wat een creatieve schepper om al die botten van dinosaurussen zo goed te verstoppen) en ook naar het schooljongetje Maarten van Rossem dat met zijn veel te grote korte broek door klasgenootjes er op aan werd gekeken Den Haag te hebben overvallen. De luisteraars kregen twee keer een goede raad mee:
a. Geef je kind nooit een beroemde naam mee.
b. Verwaarloos niet het onderhoud.

Het (gebrek aan) onderhoud sloot dan weer mooi aan op één van de onderwerpen die werden voorgelegd aan het forum waarin zitting hadden Maarten van Rossem, dijkgraaf Gert Verwolf van Waterschap Veluwe, Annelies van de Kolk, gedeputeerde van de provincie Gelderland, Evert de Jonge van Ambt Epe en Dirk Aantjes van Stichting Landschapsbeheer Gelderland. Een ander onderwerp was de verdroging/vernatting van de Veluwe – een moeilijke zaak die niet zomaar te vangen is onder één noemer.
De Maarschalk, prachtig verkleed, maar in het gewone leven bestuurslid van de Bekenstichting leidde, aan de hand van een aantal stellingen, de discussies op inspirerende wijze.

Een bijzonder geslaagde dag die vooruitzicht biedt aan een volgende jubileumviering over vijf jaar.

Joke Vink

Voor de foto's van het Jubileum van de Stichting wordt verwezen naar deze link...