Nieuw boek over de Wenumse Watermolen.

Symbool voor zeven eeuwen geschiedenis van de buurtschappen Wenum en Wiesel.

De Wenumse Watermolen kent een geschiedenis van meer dan 7 eeuwen. De molen is de enige nog in werking zijnde door water aangedreven korenmolen in de gemeente Apeldoorn en de oudste nog maalvaardige waterkorenmolen op de Veluwe. De molen is van grote cultuurhistorische betekenis. Het dient als symbool voor het grote belang dat waterkracht heeft gehad voor de economische ontwikkeling van deze gemeente en met name voor de buurtschappen Wenum en Wiesel.

De cultuurhistorische waarde van de molen is van recente datum. Eeuwenlang heeft  de economische functie centraal gestaan. Nationale en zelfs internationale economische veranderingen hebben invloed op de molen gehad.

De werkomstandigheden zijn niet altijd gemakkelijk geweest.  De molenaars van de verschillende molens aan de Wenumse Beek zitten elkaar nogal eens dwars. Onbelemmerde wateraanvoer is van levensbelang voor alle molens. Het opstuwen van water is voor de ene molenaar gunstig, maar voor een collega kan dit nadelig zijn.

Het stroomgebied van de Wenumse Beek loopt van de sprengen in Wiesel tot aan de Grift. Een afstand van circa 5 kilometer die makkelijk in één dag te verkennen is. Eeuwenlang is het stroomgebied belangrijk geweest als akker-, wei- en hooilanden voor de boeren. Thans is het van groot ecologisch belang door de vele overgangen van nat naar droog gebied. Voor historische geïnteresseerden,  natuurliefhebbers, wandelaars en fietsers valt er veel te genieten.

In het nieuwe boek van Henri Slijkhuis wordt de geschiedenis van de Wenumse Watermolen en de beide buurtschappen beschreven. Niet alleen de verschillende toepassingen van de waterkracht wordt verwoord, maar ook het effect van veranderende economische omstandigheden wordt toegelicht.

Het boek zal in het najaar verschijnen, maar u kunt nu al bij het secretariaat van de Bekenstichting een exemplaar bestellen. De voorintekenprijs is 9,95 euro.  Na het verschijnen betaalt u 12,50 euro. Let op, het verzenden van dit boek kost 3,90 euro.

Bestellen kan bij info@sprengenbeken.nl of tel. 0578 631459

 

Verder op pad langs stromend water, deel 1, Bekenpad Epe, nu te bestellen!!!!

22 april 2017, tijdens de voorjaarsexcursie in Tongeren (Epe), is het eerste exemplaar van het Bekenpad Epe uitgereikt aan de directeur van landgoed Tongeren, Charlotte Rauwenhoff. Ook de deelnemers aan de excursie op het landgoed Tongeren en in het beekdal van de Smallertse Beek hebben een exemplaar ontvangen. Het boekje bevat een viertal wandelingen en fietstochten langs de Eper beken. De tekst is geschreven door Henri Slijkhuis en de vormgeving is verzorgd door Eric Harleman.

De Eper beken bestaan uit een uitgebreid en ingewikkeld stelsel, dat de Tongerense-, Paal-, Vlas- of Vles-, Verloren- en Dorpsbeek omvat. Voor een deel gaat het om laaglandbeken, maar er zijn ook sprengen. Laaglandbeken zijn van oorsprong natuurlijk. Ze worden gevoed door neerslag en vooral ondiep grondwater. Sprengen zijn gegraven tot in het grondwater en dienen om een grotere hoeveelheid water in de beek te krijgen.
De betekenis van de Eper beken is groot. Uiteraard niet meer voor het leveren van waterkracht voor molens. De economische betekenis is verschoven naar recreatie en toerisme. De beken lopen als aders door het landschap en zorgen er mede voor, dat de campings en bungalowparken het gehele jaar flink bezet zijn. Van de wandel- en fietsroutes in de omgeving van de beken wordt veel gebruik gemaakt, zowel door toeristen als de lokale bevolking. Zoals alle cultuurelementen in het landschap, moeten sprengen, sprengenbeken en opgeleide beken worden onderhouden. Gebeurt dat niet, dan raken ze in verval en verdwijnen uiteindelijk. De sprengen moeten op diepte worden gehouden om de wateraanvoer te garanderen, dat betekent dat er regelmatig zand en modder moet worden verwijderd. Ook wijerds zullen af en toe uitgebaggerd moeten worden om te voorkomen dat ze gevuld raken met slib en bladeren. Bij de opgeleide beken als de Tongerense-, Vlas- en Klaarbeek vragen de wallen regelmatig onderhoud en moeten beschoeiingen en de leemlaag worden hersteld om te voorkomen dat de beek gaat lekken.
Langs de beken bevinden zich een aantal cultuurhistorische pareltjes. Eén van de mooiste is de Kopermolen in Zuuk. Deze molen staat er bij alsof er gisteren gemalen is. Veranderingen blijven plaatsvinden. Een paar jaar geleden is de Witte Beek dichtgegooid ten behoeve van natuurontwikkeling. Deze beek was een gegraven spreng, die de eveneens gegraven Tongerense Beek van water voorzag. Goed voor de natuur maar de keerzijde van het dempen is minder water in het Klaarbeekstelsel en dus ook minder water bij de nog in tact zijnde molen, de Kopermolen in Zuuk. Van de Witte Beek is de sprengkop als een cultuurhistorisch monumentje blijven bestaan.


“Verder langs stromend water, deel 1, Bekenpad Epe” is verkrijgbaar bij de boekhandel in Epe en Vaassen en bij het VVV in Epe of bestellen bij het secretariaat van de Bekenstichting.
De prijs is 8,00 euro. U ontvangt dan een prachtige gids met ringband en gelamineerde voorkant. De gids van 87 pagina’s bevat naast de route-beschrijvingen veel informatie over planten, dieren en cultuurhistorie, die u op uw route kunt zien.
Bestellen kan bij info@sprengenbeken.nl of tel. 0578 631459

Nieuw boek over Kopermolen in Zuuk

Afgelopen vrijdag 26 juni 2015 heeft Henri Slijkhuis het eerste exemplaar van zijn boek “De Kopermolen in Zuuk” aan de huidige eigenaren van deze molen aangeboden. In het kader van de Gelderse Maakindustrie hebben organisaties in de gemeente Epe (waaronder de Bekenstichting) ervoor gekozen om aan de Kopermolen een tentoonstelling te wijden. Ter ere daarvan hebben Eric Harleman en Henri Slijkhuis  een boek gemaakt over deze molen. Tegelijk met de boekpresentatie is de tentoonstelling geopend.

bandomslag kopermolen Zuuk pagina 2-3 kopermolen Zuuk

Het boek is te koop bij museum de Hagedoornse Plaatse in Epe en te bestellen via de Bekenstichting. Tevens zullen een aantal lokale boekhandels het boek gaan verkopen. De prijs van boek is 12,50 euro. Het is een zeer fraai gebonden boekje geworden. Dit is mogelijk gemaakt door een grote bestelling van de grootste huidige maakindustrie in Epe, nl Veluwse Machine Industrie (VMI).

2015-06 Kopermolen Zuuk 1 naamloos-20 naamloos-18

In de Wijerd van juni 2015 is overigens ook een kort artikel over deze molen te vinden.
Bestel

Boeiende historie van de Grift in boekvorm

 Met een boekje over het ontstaan en de geschiedenis van de Grift neemt historicus Henri Slijkhuis  uit Epe de lezer mee op een reis door de tijd. Deze oudste waterweg van de Veluwe kent een bewogen geschiedenis die al start in 1370 als monnik Hendrik van Kalkar de Grift laat graven.  In de loop der tijd heeft de Grift vele functies  gehad, die aan de hand van oude bronnen, tekeningen en mooie foto’s worden blootgelegd.  Het boekje is vanaf 25 april 2015 te bestellen bij de Bekenstichting.

de Grift omslag RGB

De Grift is ooit begonnen als  afwateringskanaal  om de zompige Oost Veluwe geschikt te maken voor landbouw.  Het graafwerk is begonnen in Ugchelen en geëindigd in Heerde. Volgens Slijkhuis stroomt er al  gauw zoveel water door de Grift  dat het idee ontstaat  het water  te benutten voor waterkracht. “In die volgende eeuwen zie je overal  op de route molens verschijnen. Koren, olie, papier, koper, leer,  hennep,  alles waar geld mee te verdienen is,  wordt in de molens gemaakt of bewerkt. We hebben daar schitterend materiaal over gevonden in de archieven”, aldus de schrijver die in het boekje de interessante historie van al die molens de revue laat passeren.  Om de gemaakte goederen te vervoeren verschijnen platbodems op  de Grift en wordt het een heuse waterweg.  Slijkhuis: “dat gaat een tijdje goed maar door enerzijds achterstallig onderhoud en anderzijds grotere schepen, zal er tegen hoge kosten opnieuw gegraven moeten worden om de Grift bevaarbaar te houden.  Koning Willem I besluit uiteindelijk  net naast de Grift een nieuw kanaal aan te leggen. Dat betekent het einde van de Grift als economische factor”.

Riool

In het boekje valt te lezen hoe het daarna snel bergafwaarts gaat met de Grift en hoe het kan dat het door afvalwaterlozing uiteindelijk een open riool wordt.  Het zal nog tot 1970 duren voor het dan net opgerichte Zuiveringsschap orde op zaken gaat stellen.  Volgens schrijver Henri Slijkhuis breken er dan weer betere tijden aan. “Je ziet een historisch besef ontluiken hoe belangrijk de Grift is geweest voor het ontstaan van Apeldoorn. In de negentiger jaren is de tijd rijp om de op vele plaatsen gedempte of aan het zicht onttrokken Grift weer aan de oppervlakte te brengen.” Slijkhuis laat in het boekje zien waar er wordt gewerkt aan het  restaureren van de Grift en hoe  het realiseren van een watergang met een recreatieve en ecologische functie vorm krijgt.

Henri Slijkhuis is actief lid van de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken. Zijn passie voor water op de Veluwe  zal ongetwijfeld ontstaan zijn doordat hij in Vaassen praktisch naast een beek is opgegroeid. Tijdens zijn loopbaan bij de provincie Overijssel heeft hij gewerkt aan milieu- en plattelandsproblematiek.

Henri bij de Grift RGB

De historicus is het opgevallen, dat veel Veluwenaren niet precies weten wat de Grift is en welke belangrijke rol die heeft gespeeld. Met dit boekje wil  hij de informatie daarover gemakkelijk en breed toegankelijk maken. Slijkhuis zegt met veel plezier aan het boekje te hebben gewerkt. “Het boeiende is dat je gaandeweg ziet dat in elke tijdsperiode anders wordt omgegaan met een gegraven kanaal. Over pakweg honderd jaar zal dat waarschijnlijk weer heel anders zijn.  Daarom heb ik het boekje ook een spiegel van de tijd genoemd. “

De Grift, een spiegel van de tijd is voor 6,95 euro (exclusief verzendkosten) te bestellen bij de Bekenstichting,  tel.  0578 631459, email: info@sprengenbeken.nl
Het boekje is ook te verkrijgen in de Bruna’s in Heerde, Epe en Vaassen.
Bestel

Geld uit Ugchelen

Veertig jaar geleden bezocht ik een papierfabriek in Ugchelen. Die fabriek was gevestigd op ‘t Voorslop op de Steenbeek. De naam Nieuwe Molen of Bovenste Molen werd namelijk in de 18e eeuw van lieverlede verdrongen door de naam “Voorslop” een verbastering van “vorsenslot”, d.i. een kikkerpoel.

Men maakte daar waardepapier. Dat is papier met een watermerk waarop je bankbiljetten of –destijds- cheques kunt drukken. Wat op mij destijds de meeste indruk maakte was het handmatig bewerken van de papierzeven van kopergaas die het watermerk in het papier achterlieten. VHP waardepapier in Ugchelen liet die zeven door gespecialiseerde medewerkers “vlechten”. Zij brachten met de hand een draadfiguur aan op de gazen schepvorm. Als men in het productieproces de natte papierstof op de vorm schepte dan spoelde het meeste papierstof van de draadfiguur af en werd het papier op die plek iets dunner en de afbeelding daar dus iets lichter. Zo ontstaan er vellen van papier met op de juiste plek een fraai watermerk.

Wim Kers heeft (wederom) een boekje over een Ugchelse watermolen geschreven. Het gaat nu met name over die Papiermolen ‘t Voorslop.
Erin is ook een hoofdstuk over schepramen en draadwatermerkenvlechtsters opgenomen. Zo krijgt de lezer een goed idee van dit hoogwaardige ambacht. Een zeer lezenswaardig boekje.-

*Het Papierproductieproces

Vroeger werd papier in watermolens gemaakt van verontreinigde lompen. Een groep vrouwen scheurden die lompen kapot. Dat was een vies karweitje, een echte luizenbaan. De lompen werden gekookt in een ketel met water en een beetje loog, net zolang tot de lompen zacht werden. Vanuit de kookketel ging het in de hamerbak {daar werd soms een speciale (water-)Hamermolen voor ingezet} waar het werd verpulverd. Later werd de hamerbak vervangen voor de Kollergang. Hierna werden ze vermalen en verkleind in een zogenoemde “Hollander”.

De pulp wordt vanuit de Hollander gestort in een grote roerkuip. Hierin wordt de pulp rond geroerd zodat de vezels los in het water blijven zweven. Een kettingpomp stort de pulp in gelijkmatige porties op een eindeloos rondlopende langzeefmachine met een zeef van kopergaas. (Die zeven werden speciaal voor dit waardepapier met de hand vervaardigd.)

Het water zakt vervolgens door de mazen van het kopergaas. Hierna wordt de papierstof door een paar walsen verder uitgeperst.

Aan het eind van de langzeefmachine wordt het nog natte papier afgesneden tot losse vellen en met de hand op draaiende droogcilinders gelegd. Deze ronde trommels worden verwarmd met stoom. Hierop draaien de papiervellen rond tot ze droog zijn. Voordat een stoomdroogmachine in gebruik was werden de losse vellen papier op de papierzolder, zoals die nog is te vinden op de Kopermolen te Zuuk en op de Hamermolen in Ugchelen, opgehangen tot ze droog waren. Met mooi weer was het papier vroeger pas in 2 dagen droog, met slecht weer duurde het soms wel vijf dagen. Met een stoomdroogmachine is het papier in een paar minuten droog.

Bron: http://www.demiddelstemolen.nl/historie/ambachtelijk-papier-maken

Jan van de Velde, 12 september 2014

Het boekje van Wim Kers is vanaf 1 oktober voor  6,95 euro te verkrijgen bij Primera in Ugchelen.

Veluwse Beken en Sprengen, een uniek landschap

Omslag van het nieuwe boek van de Bekenstichting – Dit boek is in mei 2007 uitgebracht als standaardwerk over de Veluwse sprengen en beken. Voor meer informatie klik op de omslag.

Dit in mei 2007 uitgebrachte boek laat in tekst en illustraties de rijkdom zien van het beken- en sprengenlandschap. Het stelsel van beken en sprengen is waardevol erfgoed en dient daarom behouden en zorgvuldig beheerd te worden. Het boek wil een bijdrage leveren om het bekenlandschap de aandacht en zorg te geven die het verdient. Te bestellen bij www.matrijs.com of via de Bekenstichting. De prijs van dit boek is € 34,95.

Bestel

Te voet langs stromend water op de Veluwe, deel 1

Wandelboekje opnieuw uitgegeven!
Cultuurhistorische wandelingen langs Veluwse sprengen en beken.

Alle wandelingen lopen langs Veluwse sprengenbeken, die uniek zijn voor Nederland. Onderweg komt u nog bestaande watermolens tegen, soms alleen restanten.
In het leesgedeelte wordt per wandeling op het ontstaan, de bedrijvigheid langs de beken en de bijzonderheden van het gebied ingegaan, waardoor dit boekje ook interessant is om te lezen. Het wandelboekje bevat 72 pagina’s met 8 wandelroutes tussen Hattem en Apeldoorn. De routes zijn 8 tot 11 km lang en in Epe en Heerde te koppelen.

In 2011 en 2012 heeft de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken alle routes van dit populaire wandelboekje opnieuw gelopen. Routes en tekst zijn aangepast aan de situatie in 2012. Ook de mogelijkheden via het Openbaar vervoer zijn gecontroleerd.
Het boekje bevat behalve veel informatie ook een goede beschrijving omdat de routes niet gemarkeerd zijn.

Financiële bijdrage is ontvangen van de Ir. R.R. Van Der Zee Stichting en Waterschap Veluwe. Het wandelboekje wordt verkocht voor € 9,95.

(De 1e druk was een uitgave van de Stichting tot Behoud van Veluwse Sprengen en Beken, het Gelders-Overijssels bureau voor Toerisme en het Waterschap in 2002/2003. Deze was in 2010 uitverkocht, maar de vraag naar het boekje bleef).

Voor routewijzigingen klik hier…

Bestel

Te voet langs stromend water, deel 2

Cultuurhistorische wandelingen langs Veluwse sprengen en beken. Het boekje, uitgegeven door samenwerking van de Stichting tot Behoud van te voet dl 2Veluwse Sprengen en Beken, het Gelders-Overijssels bureau voor Toerisme en het Waterschap, bevat veel informatie en een goede beschrijving omdat de Routes niet gemarkeerd zijn. Het wandelboekje bevat 8 wandelroutes tussen Apeldoorn en Arnhem. De routes zijn 6 tot 11 km lang en liggen in Beekbergen, Loenen (2), Eerbeek (2), Laag Soeren, Dieren (De Steeg) en Velp.
( € 9,95).

Voor routewijzigingen klik hier…

Bestel