Sprengetjes
Op veel plaatsen wordt aan sprengen en beken gewerkt. Meestal gaat het om beekherstel. Op deze pagina staat een overzicht waarin ook, wanneer dat aan de orde is, watermolens zijn opgenomen. De volgorde is op datumvolgorde ingedeeld.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Velp, maart 2012
In Velp aan de Rozendaalsebeek staat de Van Lennepsmolen. Het is een rijksmonument en het op één na oudste monument van Velp en wordt al in 1391 vermeld. Er is een restaurant in gevestigd. Eind maart begint de restauratie van deze historische watermolen. De noodzaak kwam naar voren toen het waterrad zo'n drie jaar geleden stuk raakte. Monumentenwacht inspecteerde het gehele gebouw en maakte een lijst van onderdelen die aan onderhoud toe zijn.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Voorst, maart 2012
Waterschap Veluwe herstelt momenteel de Voorster Beek zo dat de oude, bochtige loop weer zichtbaar wordt. Bij de graafwerkzaamheden waar de beek in Voorst de Rijksstraatweg kruist stuitte men op restanten van de Nijenbeker Korenmolen: een oude stenen vloer, de vermoedelijke molengoot en een molensteen. Deze vondst is bijzonder. Het ontgravingsplan is nu aangepast zodat de molendelen in de grond blijven.
De Nijenbeker molen wordt al in 1296 genoemd. Het was een onderslagmolen, de Voorster waterkorenmolen. In 1372 is de molen verwoest. Na een lange onderbreking werd een nieuwe molen gesticht in 1597. Deze molen, een korenmolen met twee onderslagraderen was eigendom van het kasteel Nijenbeek. In 1931 werden de raderen en het stuwwerk weggebroken, gevolgd in 1935 door algehele afbraak.
In het boekje ‘Nederlandse Watermolens in oude ansichten’ staat over deze molen:
‘ De Nijenbeker molen, aan de benedenloop van de Voorster beek, vormde met zijn twee onderslagraderen aan het houten gebouwtje een van de schilderachtigste molentaferelen op de Veluwe. In 1296 heette deze molen, in het bijzonder wegens zijn schoepenraderen, in de volksmond ‘tredenmoelen’. De molen, die bij het kasteel Nijenbeek behoorde, werd in 1372 verwoest tijdens de oorlogen tussen de Hekerens en de Bronkhorsten, een strijd om de troon van het hertogdom Gelre. Tot de laatste partij behoorden de eigenaren van Nijenbeek. Pas in 1597 is de molen herbouwd. Sinds 1779 was de molen in handen van de molenaars. De molen is tot begin deze eeuw in gebruik geweest. Na 1920 kwam hij steeds meer tot verval en is in 1935 afgebroken.’
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Putten, maart 2012
Aan de Engersteeg bij Putten heeft de Papiermolen van het Huis Vanenburg gestaan. De molen is in 1661 of kort daarna aan de Schoonderbeek op het landgoed Vanenburg gebouwd. In 1871 werd de papierproductie beëindigd en in 1874 werd de molen voor afbraak verkocht. Er bleef een watervalletje maar ook deze is na 1918 afgebroken. Ook werd de beekloop verlegd en naast en parallel aan de Engersteeg gebracht. Er zijn echter nog altijd muurresten van de waterval in de oude beekloop te zien. Het Puttens Historisch Genootschap heeft het plan om de oorspronkelijke waterval te herstellen. Daarbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de originele aanwezige stenen. Om de waterval te laten functioneren moet ook de oorspronkelijke beekloop worden hersteld. Het genootschap hoopt dat de werkzaamheden nog dit voorjaar beginnen.
Foto: De molenplaats van de voormalige Vanenburger Molen. Links de oude beek met op de achtergrond muurresten, rechts de huidige beekloop. Foto: Marjolein Banis
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Ugchelen, februari 2012
Twee weken geleden werden de eerste beekprikken in de Ugchelse spreng gesignaleerd. Melding Nel Appelmelk op 6 februari 2012.
Foto: Onderwateropname beekprik
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Apeldoorn, februari 2012
Met een investering van enkele miljoenen is er een eind gekomen aan de overstort van vuil rioolwater op de Grift. Het schone water van de sprengenbeken waarmee de Grift wordt gevoed kan nu probleemloos de rioolzuivering in Apeldoorn-Noord passeren. Verschillende voorzieningen bij de rioolzuivering voorkomen dat vuil water in de beek terecht komt. Voor de Grift is ter plekke een nieuwe bedding gegraven. Het beekwater zoekt daarin z'n eigen weg waardoor de beek uit zichzelf gaat meanderen. Een onderhoudspad maakt het wandelen langs de nieuwe bedding mogelijk.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Oosterbeek, februari 2012
Bij bodemonderzoek van de Oosterbeekse beken en vijvers is veel oorlogsmateriaal boven water gekomen. Het gaat om granaten, munitie en uitrustingsstukken die afkomstig zijn van de Slag om Arnhem in september 1944. Maar ook is moderner materiaal aangetroffen zoals kluizen en geldkistjes. Waterschap Vallei en Eem moet nu de bodems van beken en vijvers schonen.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Loenen, februari 2012
Op de Schalterberg, een natuurgebied tussen Loenen en de A50, wordt door Vitens grondwater opgepompt voor de drinkwatervoorziening van Apeldoorn. De grondwaterwinning is mede oorzaak van verdroging in de omgeving. Sprengen en beken hebben daardoor minder water dan zou moeten.
Om de verdroging te beperken wordt een infiltratieproject gerealiseerd. Al eerder is zo'n project met goed gevolg in de buurt van Epe tot stand gekomen. Het te infiltreren water is schoon water uit het Apeldoorns Kanaal. De inlaat komt zo'n 150 meter benoorden de monding van de Veldhuizer Spreng. Door buizen wordt het water naar infiltratievennen op de Schalterberg gevoerd. Verwacht wordt dat begin 2013 het project gereed is en de infiltratie kan starten. De watervoerendheid van de beken in de omgeving van Loenen en Eerbeek zal er profijt van hebben. Op de parkeerplaats bij de Loenense watervallen is te zien dat er gewerkt wordt.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
't Harde, november 2011
De sprengkop van de oude sprengenbeek op landgoed Zwaluwenburg in 't Harde wordt door het Geldersch Landschap en Geldersche Kastelen weer zichtbaar gemaakt. Ooit voedde deze bron de gracht rond het kasteel. Maar na drooglegging van Flevoland zakte het grondwater zodanig dat sprengkop en beek droog vielen. De bron wordt opnieuw blootgelegd en voor het publiek toegankelijk gemaakt door het aanleggen van een wandelpad. Een paneel zal informatie geven over de waterhuishouding vroeger. De provincie Gelderland betaalt mee in het kader van Herstel van Veluwse Cultuurhistorische Elementen.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Ugchelen, oktober 2011
Op 27 oktober jl. zijn het nieuwe waterrad en de vistrap bij de Winnemolens in Ugchelen door het openen van een waterschuif officieel in gebruik genomen. Voorvechter van het waterrad was Wim Kers. Voor de Bekenstichting is hij contactpersoon voor Ugchelen. Op een zuil naast de molen is informatie over de Ugchelse beken en sprengen te vinden.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Veluwe, augustus 2011
De otter is terug in de Veluwse wateren. Bij Voorst en Brummen zijn sporen van het dier gevonden. De verbetering van de waterkwaliteit is de belangrijkste reden voor terugkeer. Veluwse beken als de Voorsterbeek en de Hierdensebeek zijn zeer geschikte woongebieden voor de otter. Eerder zijn otters uitgezet in Overijssel. Ze verplaatsen zich nu door de IJsselvallei richting de Veluwe.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Elburg, juli 2011
Drinkwaterbedrijf Vitens heeft de waterwinning in Elburg gesloten. Elburg en omgeving wordt in het vervolg van drinkwater voorzien vanuit het productiebedrijf De Haere bij 't Harde. Doel is de verdroging in Gelderland tegen te gaan. Vitens verwacht dat de grondwaterstand met gemiddeld 5 tot 10 cm zal stijgen.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Epe, mei 2011
De Grift, 18 km lang, begint in Apeldoorn als verzamelbeek van de meeste Apeldoornse beken, stroomt als een bijna kaarsrechte beek naar het noorden en komt bij Heerde uit in het Apeldoorns Kanaal. Als sluitstuk van het herstel van beken op de Noord-Ooost Veluwe wordt in de komende jaren de Grift ook aangepakt. De beekbodem die sterk is verontreinigd door lozing van rioolwater en vuil van papierfabrieken en andere industrie wordt gesaneerd. De Grift moet een schone beek worden, alle beken met water van hoge kwaliteit worden op de Grift aangesloten. Beken met minder schoon water zouden op het nabij gelegen Apeldoorns Kanaal moeten uitmonden (dit laatste wordt nog onderzocht). Omdat het Apeldoorns Kanaal hierdoor te weinig schoon water zou kunnen krijgen worden verdeelwerken aangelegd waardoor schoon water tijdelijk ook naar het Apeldoorns Kanaal kan stromen. De Grift wordt landschappelijk ingepast, moet voldoen aan ecologische eisen (ecologische Verbindingszone Kamsalamander/Grift) en wordt tevens geschikt gemaakt voor recreatieve doeleinden. Op enkele plaatsen wordt de beek enigszins meanderend gemaakt. Oevers worden afwisselend steil en flauw om voor fauna en flora aantrekkelijk te zijn. Het stroombed wordt smaller waardoor het water sneller stroomt.
Het project dat de werknaam 'Robuuste Grift' heeft meegekregen wordt in twee fasen uitgevoerd. Volgens de planning zou de eerste fase eind 2013 gereed moet zijn. Zie voor uitgebreide informatie de website van Waterschap Veluwe: www.veluwe.nl , zoeken naar 'Robuuste Grift'.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Zuuk, mei 2011
In Zuuk is het startschot gegeven voor de laatste fase van het bekenherstel op de Veluwe. In Zuuk wordt een verbinding aangelegd tussen de Klaarbeek en de Grift. Bij de Klaarbeek, de Grift en het Apeldoorns Kanaal komt een stuw, die zodanig kan worden afgesteld dat de Klaarbeek ook tijdelijk naar het Apeldoorn Kanaal kan stromen als het kanaal extra water nodig heeft.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Vaassen, mei 2011
De sanering en herinrichting van de Hartense Molenbeek bij Vaassen is bijna achter de rug. Dit project gebeurt in opdracht van het waterschap Veluwe. Het project, waaraan ongeveer een driekwart jaar is gewerkt, is op 19 mei afgerond.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Loenen, april 2011
De Loenense Beek stroomt weer in de bossen van Groenouwe. Sinds kort komt er in de sprengen op het landgoed aan de Imbosweg weer een flinke hoeveelheid water naar boven. De Loenense Beek leidde naar de vroegere molenplaats, later wasserij De Hunekamp en de voormalige Zilvense Korenmolen. Lang gaf deze beek veel water. In de weekenden wanneer de wasserij en de molen niet werkten werd een vijver gevuld die als zwembad in gebruik was door het voormalige hotel Zilven. Maar door waterwinning daalde de grondwaterstand waardoor de beek voor een groot deel droog kwam te staan. De provincie besloot recent het water dieper uit de bodem naar boven te halen. De onttrekkingfilters zijn nu verdiept van 14 naar 130 tot 190 meter. Het effect is verrassend. Het waterpeil is gestegen, het water stroomt flink door en de vijver wordt weer gevuld met water. Dat laatste is ook belangrijk voor het dierenleven.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Hattem, november 2010
Op 30 november is de Waterkrachtcentrale Hezenbergerstuw door mevrouw drs. A. van der Kolk, gedeputeerde van de provincie Gelderland, en de heer ir. G. Verwolf, dijkgraaf van het Waterschap Veluwe officieel in gebruik genomen. Opwekken van elektriciteit door waterkracht is in Nederland al bijzonder, nog meer geldt dat voor de Veluwe. Met een verval van maar 2,5 meter is deze waterkrachtcentrale uniek in zijn soort. Water stroomt door een vijzel naar beneden en vervolgens drijft de vijzel een generator aan. Verwacht wordt dat de centrale meer dan veertig huishoudens permanent van stroom kan voorzien! Voor meer informatie klik hier en www.veluwe.nl.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Vaassen, oktober 2010
Op initiatief van de Bekenstichting is de door de Hartense Molenbeek aangedreven Molen van Kasteel Cannenburgh gerestaureerd. De molengoot en het waterrad zijn vernieuwd. Ook de aanwezige turbine werkt weer en levert stroom voor een boven de molengoot hangende lamp. Voor bezoekers is bij het rad een picknicktafel en een bank geplaatst. Op een informatiebord wordt de geschiedenis van de molen verteld. Een bezoek is mooi te combineren met het bezichtigen van de historische buitenplaats de Cannenburch. Na een ingrijpende restauratie en herinrichting zijn kasteel en park nu weer geopend.
Voor een foto van de opening, zie hier....
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Hierden, oktober 2010
De beekprik is terug in de Hierdense Beek. Dat is bijzonder! Lange tijd werd gedacht dat de beekprik in deze beek was uitgestorven als gevolg van het droogvallen van de hele beek in 1976. Ze hebben dit blijkbaar overleefd en op twee locaties zijn nu meerdere exemplaren van de beekprik aangetroffen. De aanwezigheid is een teken van goede waterkwaliteit.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Doornspijk, september 2010
Waterschap Veluwe gaat herstelwerkzaamheden uitvoeren aan de Doornspijkerbeken. Dat zijn de Sijpelbeek, Papenbeek, Klarenbeek, Horsterbeek, Andhuizerbeek, Bulsinkbeek en Enkbeek. De huidige stuwen worden vervangen door nieuwe waarbij ook vispassages worden aangelegd. Ook de beken zelf worden aangepakt waarmee een verbetering van de waterkwaliteit met gunstige gevolgen voor flora en fauna wordt bereikt. De werkzaamheden leiden ook tot verfraaiing van het landelijk gebied. Het werk moet voorjaar 2011 gereed komen.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Ugchelen, september 2010
De vroegere Winnemolens zijn weer voorzien van een waterrad. De hele constructie met goot en valbak is teruggekeerd. Een aan het waterrad gekoppelde generator kan 1 kwh aan stroom leveren. Na vervanging van het waterrad bij de Hamermolen en plaatssing van een waterrrad bij de Bouwhof heeft Ugchelen in korte tijd zijn derde waterrad teruggekregen. Nieuw is een vistrap die de beneden- met de bovenbeek verbindt. Het smalle kanaaltje met tussenschotjes die trapsgewijze omhoog gaan, wordt afgedekt met een rooster. Bezoekers kunnen straks zien hoe de zeldzame beekprik omhoog zwemt naar de paaiplek in de hoger gelegen Koppelsprengen.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Elburg, augustus 2010
De Puttenerbeek mondt uit in de stadsgracht van Elburg. Via deze gracht vindt het water zijn weg naar het Drontermeer. Tegelijk met het onderhoud van de stadsgracht (onder meer baggeren, aanleg natuurvriendelijke oever, aanleg van een vispassage) wordt de beschoeiing van de Puttenerbeek vernieuwd. Dit herstel zal plaats vinden vanaf het landgoed Old Putten tot en met de stadsgracht. De vispassage moet er voor zorgen dat vissen vrijelijk van de Puttenerbeek naar het Drontermeer kunnen zwemmen. Het werk in opdracht van Waterschap Veluwe start in september a.s. en moet begin 2011 zijn afgerond.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Voorst, augustus 2010
In het kader van beekherstel wordt de komende jaren ook de Voorsterbeek aangepakt. Tussen Klein Amsterdam bij Klarenbeek en het gemaal Middelbeek, waar de Voorsterbeek in de IJssel uitkomt, wordt de nu onnatuurlijke inrichting omgezet in een aantrekkelijke beek voor flora en fauna: een snoer van hoogwaardige stukjes natuur. Stuwen zijn al voorzien van vistrappen; ook het gemaal Middelbeers wordt voor vissen passeerbaar gemaakt. De Voorsterbeek kan de functie van ecologische verbindingszone in de toekomst waar maken. Doordat de beek straks meer water kan vasthouden wordt ook verdroging tegen gegaan. December 2013 moet het project gereed zijn.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Heerde, juni 2010
Een Peltonrad is een schoepenrad met lepelvormige schoepen dat veel in bijvoorbeeld de Alpenlanden gebruikt wordt. Het water uit de hoog gelegen stuwmeren wordt naar beneden geleid waar door middel van een Peltonrad plus generator elektriciteit wordt opgewekt. Voor de werking van zo'n rad is een groot verval een vereiste. Voor de Veluwe met gering verval in de beken is zo'n rad eigenlijk niet geschikt. Grappig is dat een vroegere eigenaar van de molenplaats de Grutmolen bij Heerde, later wasserij Molenbeek, toch geëxperimenteerd heeft met een kleine Peltonmolen en kans zag in de 1e wereldoorlog een lamp van 75 W erop te laten branden. Deze Peltmolen is zeer recent herontdekt. De huidige bewoner van Molenbeek, Jan Harmen Bosch, en bestuurslid van de Bekenstichting, heeft plannen in de toekomst het rad weer te laten draaien en er opnieuw een lamp op te laten branden. (Zie ook het artikel in de Wijerd 2010-2.)
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Ugchelen. juni 2010
Op 15 juni jl. is het nieuwe waterrad bij de Hamermolen in bedrijf gesteld. Ook de energie-opwekking is vernieuwd en zichtbaar gemaakt in de gevelverlichting. Door de huidige geringe watertoevoer vanuit de Koppelsprengen enerzijds en de verzanding van de sprengenkoppen anderzijds is de energie-opwekking op dit moment helaas gering. Wellicht dat het Waterschap Veluwe, die verantwoordelijk is voor het onderhoud van de sprengen en beken, bewogen kan worden deze verzande koppen weer op de oorspronkelijke diepte te brengen. Het is zeker de moeite waard hier eens een kijkje te nemen met daaraan gekoppeld een wandeling langs de Koppelsprengen.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Eind maart 2010
Op verschillende plaatsen is de beekprik waargenomen, al paaiende of bezig met het verplaatsen van steentjes om daarmee een nestje te maken. Het paaien is zeker een maand later dan vorige jaren. De beekprik houdt van schoon zuurstofrijk en snelstromend water. De populatie ging de vorige eeuw sterk achteruit. Tegenwoordig zijn ze weer een grotere aantallen waar te nemen. Een teken dat beekherstel succesvol is!
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Vaassen, maart 2010
Het herstel van beken en sprengen in de omgeving van Vaassen vordert gestaag. In het kader van het herstelprogramma van Waterschap Veluwe zijn nu de sprengkoppen van de Geelmolense Beek vrijgemaakt van slib, blad en obstakels. Door verwijdering van beplanting is het beekprofiel beter geschikt gemaakt voor handmatig onderhoud. Twee duikers zijn vervangen door bruggen. Voorlopig zijn dat noodbruggen. Door Kroondomeinen het Loo worden deze bruggen in een later stadium vervangen door definitieve bruggen. Bruggen vormen een minder grote belemmering voor de flora en fauna in de sprengen en beken.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Vaassen, februari 2010
De Egelbeek mondt van nu af uit op de Grift. Tot voor kort werd deze beek met een aquaduct over de Grift geleid om vervolgens uit te komen op het Apeldoorns Kanaal. Deze ingreep past in het beleid schoon water in de Grift te laten stromen en niet in het minder schone kanaal. Al eerder werden de Papegaaibeek en de Wenumse Beek op overeenkomstige wijze verlegd.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
(C) 2011 - Alle rechten voorbehouden aan de Bekenstichting