Van de voorzitter

Vernieuwde wandelroute langs de Erbeke:

Een aantal vrijwilligers van de Bekenstichting heeft met veel passie een nieuwe wandelroute samengesteld langs de Eerbeekse en Coldenhovense beek. Die beek werd lang geleden de Erbeke genoemd.
Deze wandelroute is een uitbreiding van de al bestaande wandelroute in het boekje “Te voet langs stromend water deel 2”. (nog steeds verkrijgbaar op ons  bureausecretariaat) Het wandelen duurt ongeveer 3 uren; de route is 10 km lang en loopt door prachtig bosgebied rond Eerbeek en langs de Coldenhovense en Eerbeekse beek. U kunt op meerdere plaatsen starten met deze mooie wandeling.

De folder is mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van Restaurant Grand Café De Korenmolen in Eerbeek en van de Stichting Geldersch Landschap en Kasteelen.

Ook in de omgeving van het dorp Epe zijn vier wandel- en fietstochten vernieuwd.

Dit boekje van 87 pagina’s bevat ook heel veel info over beken in die omgeving.

Nadere informatie vind u ons kwartaalblad De Wijerd.

Jaarvergadering 2017:

Op een prachtige voorjaarsavond hielden we in de (draaiende) Wenumse watermolen onze jaarvergadering.  Nadat het huishoudelijk gedeelte in hoog tempo was gepasseerd, kregen we twee inspirerende colleges van eminente jonge wetenschappers: Charlotte Witte en Judith Westveer.

Mij viel toen de boude uitspraak op van een overheidsdienaar uit een ver verleden (1847) die luidde: ‘Treurig is het echter hier de gevolgen van wanbegrip en kortzigtigheid te aanschouwen, maar elke redenering met hoeveel geduld en overtuiging ook geuit lijd schipbreuk op de onbuigzame wil van die landlieden welke eene treurige vermaardheid wegens hunne stijfhoofdigheid in die streken gekregen hebben. Hun eenig doel is de schapen teelt, voor dat onmisbare vee moet alles wijken.’  (Hier vinden op pagina 72)

én keek ik gefascineerd naar het ingewikkelde vectordiagram met resultaten van het veldonderzoek in de Leuvenumse Beek.  De analyse achter een dergelijke diagram is een Principle Component Analysis (PCA). Een analyse methode die veel gebruikt wordt in de community ecology (ecologie van natuurlijke gemeenschappen).  Daar gaat Judith dan ook op promoveren !

We wensen haar veel succes.

Badeendjes en emmers:

Maar er zijn nog meer jonge mensen bezig met de beken. Zo gaat Rianne Mars onderzoeken hoe we op een eenvoudige wijze het debiet (waterhoeveelheid per tijdseenheid in liters/seconde) van onze beken zouden kunnen afmeten. Badeendjes en emmers kunnen daarbij van dienst zijn. Door een emmer te houden onder de uitstroom van bijvoorbeeld een oude molengoot en door met behulp van de eendjes de stroom-snelheid enigermate te bepalen. Zo houden we het eenvoudig en krijgen toch inzicht. Rianne, die afstudeert aan de Wageningen Universiteit, doet dat vanuit het Waterschap Vallei&Veluwe op initiatief van onze werkgroep Hydrologie. Zij zal over de resultaten van het onderzoek en de initiatieven die daaruit volgen voor ons nog een kort artikel schrijven.

De grote waarde van de sprengenbeken op de Veluwe:

De beken op de Veluwe zijn gegraven en aangelegd om honderden watermolens van (water-)kracht te voorzien. Ze zorgden eeuwenlang voor het draaien van de economie. Momenteel is Toerisme&Recreatie een belangrijke pijler onder de economie op de Veluwe. In enkele gemeenten zoals Epe en Brummen is Toerisme&Recreatie zelfs de belangrijkste economische pijler. Maar over de grote waarde van de sprengenbeken voor toeristen en recreanten is weinig bekend.

De ensembles van de fraaie beken en hun omgeving zijn cultuurhistorische monumenten. Maar: Hoe waarderen bezoekers zoiets ?  (als ze er al van weten)  De beken in hun ensembles vormen bovendien ecologische enclaves én ze leveren ook een bijdrage aan de hydrologie op de Veluwe.

De waarde van een collectief goed in vrijetijdsgebruik is lastig te bepalen maar zeker wel mogelijk. Dat is de uitdaging  waarmee een geïnteresseerde student van Saxion in het najaar aan de gang gaat.

Waterkracht is afhankelijk van η = rendement :

Onlangs kregen we van een betrokken beekliefhebber de vraag of de Bekenstichting zich bezig houdt met de opwekking van energie vanuit de kleine waterstromen op de  Veluwe.

→ Hoeveel elektrische energie kan je dan wel  “opwekken” met behulp van waterkracht ?

De beperkte hoeveelheid water die er vanuit de sprengenbeken op een rad valt zorgt dat het ook gaat draaien. Hoe snel en vooral hoe krachtig het rad draait is afhankelijk van de valhoogte en van het debiet (waterhoeveelheid per tijdseenheid in liters per seconde)

Laten we er eens van uitgaan dat dit met een vermogen van 10 kiloWatt (kW) gebeurt.

Daarvoor heb je bij een valhoogte van ~3 meter wel meer dan 200 liters/seconde nodig.

Omdat een bovenslagrad een rendement η heeft van zo’n 60 % komt 60 % van die 10 kiloWatt ook terecht in de langzaam draaiende as. ( 60% van 10 kW = 6 kW). Dan volgt een tandwielkast om het toerental op te voeren. Een elektrische generator heeft namelijk veel toeren per minuut nodig om te kunnen functioneren. Vanuit de tandwielkast en de opvolgende elektrische generator komt, door hun rendementen η van ieder zo’n 80 %,

dus 80%  van 80 % van 6 kW, ofwel 3,84 kW terecht bij de stuurelektronica.

Ook dat kastje heeft een rendement van hooguit 80%;  zodat uiteindelijk maar ongeveer

3 kW aan elektrische vermogen “opgewekt” en beschikbaar komt.

Het totaal-rendement is opgebouwd uit de opeenvolgende rendementen van het rad, de tandwielkast, de elektrische generator en de stuurelektronica.  η = 0,6 x 0,8 x 0,8 x 0,8

En dan is er ook nog weinig water in onze fraaie sprengenbeken. En dat moet zo blijven!

(De èta  η is de zevende letter van het Griekse alfabet. In de fysica wordt deze grootheid gebruikt om een rendement of verliescoëfficiënt aan te duiden.)

Jan van de Velde, 11 april 2017