Beken na 150 jaar weer bovengronds

 

Foto: Ruud Schaafsma – Openingshandeling door de staatsecretaris en de burgemeester

Op 25 mei j.l. was het dan eindelijk zo ver: het voormalige fabrieksterrein aan de Beukenlaan in het Renkums beekdal werd geopend, het megaproject is voltooid. Het gebied werd geopend door het verwijderen van zandzakken uit de afgedamde Oliemolenbeek. Deze handeling werd verricht door staatssecretaris Dijksma, gedeputeerde van de provincie Gelderland van Dijk en burgemeester Gebben van de gemeente Renkum. De beek kreeg de vrije loop na tien jaar werk aan het gebied. Over de vaak moeizame voortgang van de afbraak, sanering en inrichting van het gebied schreef ik al diverse keren in de Wijerd.

Het was een prachtige zonnige dag en de dag verliep bijzonder gezellig. ’s Ochtends was er voor een beperkte groep genodigden een programma in restaurant Campman. Jammer genoeg waren de Bekenstichting en IVN Zuidwest Veluwezoom hiervoor niet uitgenodigd door de Provincie. Ik was er als nauw betrokkene wel bij en nam deel aan één van de drie forumdiscussies. ’s Middags was er een uitgebreid programma voor het publiek. Op negen locaties waren er programmaonderdelen. Zo was er een serie begeleide wandelingen door het gebied, waarvan ik er namens het waterschap een heb begeleid. Bij in informatiecentrum ‘de Beken’ van Staatsbosbeheer waren allerlei activiteiten, georganiseerd door SBB en IVN. Kinderen konden met schepnetjes in de beek om te zien wat er in voorkomt. In het Everwijnsgoed had ik een fototentoonstelling over beken en watermolens in het Renkums beekdal ingericht. In de Grunsfoortweide* in het beekdal gaf een archeoloog uitleg over het kasteel dat hier eens stond.

De natuurbarrière is opgeheven, de kurk is uit de fles. Dit is samen met de twee ecoducten (over de A12 en de A50 naar het Heelsums beekdal) een belangrijke stap in de aanleg van de verbinding voor allerlei dieren tussen de Veluwe en de uiterwaarden van de Nederrijn. Na ruim 150 jaar kwamen de beken weer onder de fabrieken vandaan. Mede door mijn inbreng in het plan liggen de drie beken weer op de plek waar ze in de watermolentijd liepen.
De geschiedenis van de watermolens en industriële periode zijn door bijzondere kunstwerken van Jan van IJzendoorn zichtbaar gemaakt. Het papiermakersmonument is verplaatst en voorzien van een kollergang en een nieuw informatiebord.

Het beekdal terug naar de natuur
In het voormalige industrieterrein Beukenlaan heeft een unieke metamorfose plaatsgevonden. Hier lag over de volle breedte van het beekdal, als een kurk in de fles, industrieterrein Beukenlaan. De papierfabriek Van Gelder Zonen I en de in 1979 gebouwde Vredesteinfabriek zijn afgebroken, de vervuilde grond is gesaneerd, de zware funderingen zijn grotendeels uit de ondergrond gehaald. Het gebied is teruggeven aan de natuur, als onderdeel van de ecologische verbindingszone tussen de Veluwe en de uiterwaarden van de Nederrijn: de Renkumse Poort.
De beeklopen verdwenen ruim een eeuw lang onder de fabriek(en). Deze zijn weer aangelegd, zoals ze in de tijd van de watermolens door het landschap liepen. Langs de Oliemolenbeek is een nieuw wandelpad van stelcon-platen (als verwijzing naar de vloeren in de Vredesteinfabriek) aangelegd.
In het voormalige industrieterrein zijn diverse kunstwerken aangebracht, ontworpen door Jan van IJzendoorn. De waterval van de oliemolen is weer zichtbaar gemaakt, met daarin een ‘kollergang’. Langs de Hartenseweg is als verwijzing naar de papierfabriek een muur gehandhaafd, waarin de rollen het proces van de papierfabricage verbeelden.
De funderingpalen van één van de papiermachines zijn blijven staan. Hierop zijn metalen uitvoeringen van watermerken aangebracht, zoals deze vroeger in papierfabrieken werden gebruikt.
Vanaf de nieuw aangelegde trap en het ‘dorpsbalcon’ is er een fraai overzicht over het gebied.