Jubileum Bekenkalender voor 2020

De Bekenstichting heeft voor haar 40 jarig jubileum een mooie kalender voor 2020 gemaakt. Eric Harleman heeft de lay out gemaakt en Bart Stornebrink maakte de mooie bekenfoto’s. U kunt ook uw afspraken op datum op de kalender noteren.

U kunt deze kalender bestellen bij ons secretariaat, door overmaking van €9,- p/st (incl. verzendkosten) op ons rekeningnummer NL21 INGB 0003576129
o.v.v. kalender 2020, uw naam, adres met postcode en woonplaats en het aantal kalenders.

Wiebe Kiel

 

9 november, 2019 

De Veluwse beken moeten weer watervoerend worden!

Daar waren de ruim 100 aanwezigen bij het 40-jarig jubileum van de Bekenstichting het wel over eens. De bestuurders in het panel die ieder hun visie op de problematiek gaven, wezen ook op de complexe problematiek. Jan Markink, gedeputeerde van de provincie Gelderland schetste het zo: “Iedereen wil een deel van het kostbare Veluwe water, voor de beken, voor drinkwater, voor proceswater en voor beregening en er moeten nieuwe afspraken over de verdeling komen en dat is niet eenvoudig.” Peter van den Tweel, directeur van Geldersch Landschap en Kasteelen constateerde dat beken een signaalfunctie hebben: “Als er iets mis is met de beken is er iets mis met het watersysteem, de druk is er af, daar moeten we iets aan doen.” Frans ter Maten, Heemraad van het Waterschap Vallei en Veluwe, gaf richting aan een mogelijke oplossing: “Het is toch zonde dat we miljoenen liters van dat mooie schone water afvoeren naar het IJsselmeer en vervolgens de Waddenzee in pompen, dat kan slimmer!” Dat leek dan ook de conclusie: minder water verspillen en meer water recirculeren en her-infiltreren om de watervoorraad weer aan te vullen. ”Toerisme kan ook een nuttige rol vervullen in het in stand houden van voorzieningen en waarden”, aldus Herre Dijkema van Visit Veluwe. Het Veluwefonds lanceert daarom een initiatief om Veluws bronwater te bottelen en aan te bieden in restaurants. Een deel van de omzet kan dan terugvloeien naar het herstel van beken en natte natuur.

Terugblik
Eerder op de dag werd de 40-jarige geschiedenis van de Bekenstichting mooi samengevat door Henri Slijkhuis. In 1979 begonnen als werkgroep om de beken weer schoon en watervoerend te maken. Hij refereerde onder andere aan het rapport van de Club van Rome, “Grenzen aan de groei”,  waar we nu ook mee worden geconfronteerd. De droogteproblematiek waar al jaren geleden voor werd gewaarschuwd. En hij stond stil bij markante momenten en ontwikkelingen binnen de Bekenstichting.

Lancering video’s
Het jubileum stond tevens in teken van de lancering van een informatieve korte video om de unieke natuur en ecologie rondom beken en sprengen onder de aandacht te brengen. De video’s werden mede mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds, Waterschap Vallei en Veluwe, Waterschap Rijn en IJssel en de Rabobank. De stichting maakte er ook één in de ‘taal’ van jongeren. Met deze versie in combinatie met een lespakket gaat de Bekenstichting scholieren van groep 7 en 8 voorlichten over de waarde en schoonheid van de beken, de cultuurhistorie  en alles wat erin leeft.

De Bekenstichting is 40 jaar jong en blijft in samenwerking met vrijwilligers en waterschappen vechten voor de toekomst van de meer dan 100 Veluwse sprengen en beken.

Renovatie oude sprengkop in de Apeldoornse wijk Orden

In Orden stroomt in de eerste plaats de Orderbeek. Daarnaast zijn er nog enkele sprengenbeken namelijk de Beek in het Orderveen en de Rode Beek. Het brongebied van de Rode Beek staat ook bekend als het Waterbronpark. Dit gebied is gelegen aan de Pieter de Hoochlaan; voorheen bekend als de Veenweg. In 2015 zijn de beken in dit gebied uitgebreid onder handen genomen in het kader van het beekherstel.

Recent is een oude sprengkop gelegen achter de Pieter de Hoochlaan 122-124 gerenoveerd.

Bijgaande foto toont de nieuwe situatie:

(eigen foto)

Het bijzondere aan deze kop is, dat deze ogenschijnlijk volledig geïsoleerd ligt. Rechtsboven is te zien dat er wel degelijk een afvoer bestaat.

Het sprengengebied in Orden is al een aantal eeuwen oud. Op de kaart van Beijerinck uit 1763 valt te zien dat er op deze plaats een afzonderlijke tak bestond van de Orderbeek.

Kaart van Beijerinck 1763 (Nationaal Archief)(eigen foto)

De huidige situatie is inmiddels wel duidelijk veranderd. Op voorgaande kaart is er nog geen sprake van de Rode Beek of het Waterbronpark. Daarvan is eerst sprake aan het begin van de 19e eeuw, waarschijnlijk in verband met de drooglegging van het Orderveen. Het is aannemelijk dat de aangegeven ‘oude kop’ in de loop van de tijd noordelijker is verplaatst en er op de oorspronkelijke plaats de grote sprengkop (B) van de Rode Beek is gevormd.

Orderbeek, Waterbronpark, Rode Beek, Beek in het Orderveen,
Driehuizerspreng en samenloop met de Grift (Bekenatlas Veluwe)

Bij de renovatie van dit bekengebied in 2015 is een nieuwe sprengkop gegraven bij A. Destijds was gepland de oude sprengkop (rood aangegeven) te laten afwateren via de nieuwe kop A. Dit bleek niet mogelijk door het hogere waterpeil aan de zuidzijde van de Pieter de Hoochlaan.

Door de hoge kweldruk aan de zuidzijde moest zelfs een soort opvangbekken tussen de beide noordelijke koppen van de Rode Beek worden gegraven om het geplande speelterrein voldoende te ontwateren.

De reden voor het verschil in grondwaterpeil tussen noord- en zuidzijde van de Pieter de Hoochlaan is niet geheel duidelijk. Op oudere kaarten (vanaf 1800 ) lijkt er een verbinding te bestaan tussen het brongebied van de Rode Beek en de afvoerende tak naar de Orderbeek. Dit zou erop wijzen dat het verschil in grondwaterpeil pas later is ontstaan. Op de kaarten vanaf 1970 is de ‘oude sprengkop’ afzonderlijk weergegeven, dit zal ongetwijfeld in verband hebben gestaan met de aanleg van de nieuwbouwwijk.

Als redenen voor het verschil in waterpeil wordt wel genoemd de drinkwateronttrekking aan de Amersfoortseweg. Dichterbij is er in het recente verleden bij bouwwerkzaamheden op het terrein van de Willem III kazerne sprake geweest van een doorbraak van een kleischot (een waterdichte laag).

Niettemin is er wel degelijk sprake van een afzonderlijk producerende sprengkop met een eigen afvoer naar de Orderbeek. Het betreft een tamelijk lange overkluisde afvoer, zoals te zien is op de volgende afbeelding:

Orderbeek, Waterbronpark en de overkluisde afvoer van de oude sprengkop (bekenatlas Veluwe)

 

Ter vergelijking de situatie in 1815.

Of deze situatie daadwerkelijk zo heeft bestaan valt niet met zekerheid te zeggen.
Mogelijk was er een scheiding ter weerszijden van de pijl. Soms werd ook een
scheiding of overloop aangebracht ter geleiding van de stroom.

(Topotijdreis)

 

 Van de gemeente Apeldoorn ontving ik nog de informatie dat het vervolg van het traject van de Orderbeek aan de oostzijde van de Jachtlaan onlangs in studie is genomen. Daarbij wordt bezien of ook dat gedeelte bovengronds kan worden gebracht.

Zie ook :

  • De Wijerd 2017, nr 1 Het Waterbronpark en omgeving
  • De Wijerd 2019, nr 1 De Orderbeek en de kleine fonteinleiding naar het Loo

 

Jan Folbert, oktober 2019

26 oktober, Jubileumdag Bekenstichting

Het mag u nog niet ontgaan zijn: de Bekenstichting bestaat 40 jaar! Deze heugelijke gebeurtenis willen we graag vieren op 26 oktober  in restaurant “De Korenmolen”, Kanaalweg 3 in Eerbeek. Opgave voor deze dag graag vóór 11 oktober via info@sprengenbeken.nl.

De uitnodiging en het programma voor deze dag kunt u hier verder bekijken!

De nieuwe Wijerd van september is uit!

De droogstand van de beken en het Veluws waterbekken als strategische watervoorraad zijn twee van de belangrijkste aandachtspunten van Ella de Hullu, de nieuwe voorzitter van de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken. Ze vertelt dat in in een kennismakingsinterview in het septembernummer van De Wijerd, het kwartaalblad van de Bekenstichting.

Ella De Hullu neemt in het jaar dat de stichting het 40-jarig jubileum viert de bestuurshamer over van Jan van de Velde. In het jongste nummer van De wijerd vertelt ze dat ze de droogstand van de beken als een van haar grootste uitdagingen ziet. Ze wil als stichting voortdurend met diverse partijen in gesprek blijven. Bijvoorbeeld om de watervoorraad duurzaam op peil te houden: ,,Wij hebben zoveel kennis en kunde in huis dat onze inbreng van grote waarde kan zijn.’’

Naast deze beleidsmatige betrokkenheid noemt Ella de Hullu het in het vraaggesprek belangrijk dat het verhaal van de beken verteld blijft worden aan de inwoners van de Veluwe: ,,Het is hun geschiedenis en het gebied waarin zij leven. Een gebied met mooie natuur en ook vanuit cultureel oogpunt de moeite waard.’’

Naast het interview met de nieuwe voorzitter van de Bekenstichting is er in het septembernummer van De Wijerd in verschillende artikelen ook ruim aandacht voor achtereenvolgens de Handelse beek tussen Vaassen en Emst, de Assenbeek bij Laag-Soeren en de Zwaanspreng en de Kayersbeek in Apeldoorn. Verder zijn er gesprekken opgenomen over de geschiedenis van het waterbeheer en cultuurhistorie in het landschap en over beekbeheer rond Putten.

Voor meer informatie of het bestellen van een nummer van De Wijerd kunt u contact opnemen met het secretariaat Z. Hottinga-Doornbosch info@sprengenbeken.nl

De making off.. twee splinternieuwe moderne video’s over De Bekenstichting

In totaal zijn er twee films gemaakt: 1 algemene en 1 speciaal voor kinderen. In de slideshow hieronder kunt u de mensen van het Redrum Breau uit Ede bezig zien met de figuranten (mens én dier!) op diverse locaties. Zo werden er onder andere fragmenten gemaakt bij  de Korenmolen van Het Huis te Eerbeek, nu een oliemolen, de Middelste Molen in Loenen waar nog papier wordt gemaakt en in de Oorsprongbeek te Oosterbeek. Benieuwd naar het resultaat? De nieuwe algemene video wordt voor het eerst getoond op de jubileumdag voor donateurs op 26 oktober a.s.. Daarna vindt u de video’s ook terug op onze website, of kunt u een kijkje nemen op onze facebook pagina!

Presentatie ‘Veluwse waterverhalen’

Op 30 augustus is in het Koetshuis van kasteel De Cannenburgh in Vaassen het boek “Veluwse waterverhalen” gepresenteerd door de voorzitter van de Bekenstichting Ella de Hullu en een van de schrijvers, Henri Slijkhuis.
De Veluwe, een gebied met grote economische en ecologische betekenis en ook van belangrijke cultuurhistorische waarde. Dat gebied staat op allerlei manieren onder grote druk, o.a. door verdroging. De vele toeristen die er komen weten vaak niet dat op de Veluwe zoveel regenwater valt en zich als een bel ophoopt in de bodem. Vitens haalt hier weer zuiver drinkwater uit de grond.
De Bekenstichting heeft in het kader van haar 40 jarig jubileum met de werkgroep Oral History werkgroep Gelderland, 22 mensen op de Veluwe geïnterviewd en hieruit verhalen opgetekend in dit boek over de wijze waarop het water van de beken en sprengen hun leven heeft beïnvloed en van groot belang is geweest in hun leven.

Het boek is te verkrijgen via info@sprengenbeken.nl en het kost € 14,95 exclusief verzendkosten.  Het boek is ook verkrijgbaar bij de Boekhandel in Heerde, Epe en Vaassen.

De nieuwe jubileum Wijerd van juni is uit!

Wethouder Epe pleit voor realisatie centrum industriële geschiedenis èn hotel

Jan Aalbers oppert plan in glossy magazine van 40-jarige Bekenstichting

Epe – Wethouder Jan Aalbers van de gemeente Epe pleit voor de realisatie van een speciaal kenniscentrum over de industriële geschiedenis van de Veluwse regio. Hij ziet dit het liefst verrijzen in combinatie met een hotel, waarmee toeristen op de Veluwe een interessante pleisterplaats wordt geboden. Aalbers oppert het idee in De Wijerd, het kwartaalblad van Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken.

De Bekenstichting bestaat 40 jaar en ter gelegenheid daarvan brengt de redactie van De Wijerd vandaag een speciale glossy uit. In dit nummer staat een interview dat hoofdredacteur Henri Slijkhuis had met de Eper bewindsman. Jan Aalbers daarin: ,,Het zou prachtig zijn om een informatie- en kennis-centrum vorm te kunnen geven over de industriële geschiedenis, die aan beken, sprengen en watermolens is verbonden, inclusief de geschiedenis van de wasserijen, die later op de plek van watermolens zijn ontwikkeld. Uiteraard leren we daar ook over de natuurwaarden en is het centrum een startpunt voor wandelingen en excursies.’’

Hotel

Uit het vraaggesprek wordt duidelijk dat wethouder Aalbers er al flink over heeft nagedacht: ,,Zo’n centrum kost investeringen én onderhoud, moet steeds kunnen vernieuwen om interessant te blijven. Dat betekent, dat er ook een economische energiebron nodig is. Dat zou een combinatie met een hotelfunctie kunnen zijn. De recreanten zijn immers een doelgroep, die je heel veel kunt bieden met historie, natuur, landschap, wandelen en een spetterspeelplaats voor kinderen.’’

De ideeën van Aalbers zijn een fragment uit de vele verhalen die de redactie voor dit nummer maakte over verleden, heden en toekomst van de 40-jarige Bekenstichting.

Verwaarloosd

De Bekenstichting is opgericht in 1979 toen de beken op de Veluwe sterk verwaarloosd waren en er vele door gebrek aan onderhoud geen water meer voerden. Ze werden ooit gegraven voor het opwekken van energie om watermolens te laten draaien voor de productie van papier, graan en koper in deze regio. Mede door de inzet van de stichting is in de afgelopen 40 jaar met succes aandacht gevraagd en gekregen voor het herstel van de beken op de Veluwe. De inzet van de vele vrijwilligers van de stichting is nog steeds broodnodig, want nieuwe bedreigingen kloppen inmiddels aan de deur, in de vorm van klimaatverandering, een extreem droog jaar, wateronttrekking en plannen voor een strategische watervoorraad.

Jeugd

Het jubileum wordt door de Bekenstichting op verschillende momenten gevierd met uiteenlopende evenementen, waarbij ook de jeugd wordt betrokken. De stichting ziet het als een belangrijke taak om de waarde en het nut van sprengen en beken bij jongeren onder de aandacht te brengen. Om dat op een zo leuk mogelijke manier te doen is contact gezocht met diverse scoutinggroepen in het werkgebied van de Bekenstichting. Zo zullen in Heerde op zaterdag 6 juli scouts kinderen gaan begeleiden met allemaal water-gerelateerde activiteiten in een aantrekkelijke mix van leuk en leerzaam. Deelnemers komen op die manier bijvoorbeeld te weten waarom het water zo koud is en wat er allemaal in het water zit. Wie weet wordt er net als op 18 mei in Hattem weer een badeendjes-race gehouden.  Voor alle deelnemers is er bovendien een klein cadeautje van de jarige stichting, die ook langs een aantal sprengen en beken Geocaching realiseert, een hypermoderne vorm van schatzoeken.

Voor meer informatie over de stichting of voor het bestellen van een exemplaar van de jubileum-Wijerd, kunnen belangstellenden contact opnemen met Zwier Hottinga-Doornbosch info@sprengenbeken.nl, zie ook www.sprengenbeken.nl

Activiteiten rondom het 40-jarig bestaan van de Bekenstichting

Van de lustrumcommissie

De volgende activiteiten vinden in 2019 plaats in verband met het veertig jarig bestaan.

Activiteiten die al uitgevoerd zijn

  • Presentatie van de Bekenpad Heerde (Verder op pad langs stromend water 3 Bekenpad Heerde) op zaterdag 11 mei30 uur Locatie Koffie bij de Molen, Beeklandseweg 13 Heerde. Vanaf 11 mei verkrijgbaar in lokale winkels en via www.sprengenbeken.nl
  • Excursie langs Horsthoeker beken in Heerde na de presentatie van het wandelboekje op zaterdag 11 mei30  uur vanaf De Keet van Heerde.
  • Uitzending VARA/BNN Vroege Vogels (opname gemaakt op woensdag 8 mei).

Activiteiten die nog komen

  • Introduceren van “geocaching”; dit is al gerealiseerd op een drietal plekken en er volgen meer routes.
  • In samenwerking met scouting een vijftal bekenmiddagen op vijf verschillende plekken op de Veluwe: Hattem-18 mei, Heerde- 6 juli, Vaassen- 29 juni, Arnhem- 24 augustus en Roosendaal.
  • In juni presentatie speciale uitgave van de Wijerd, bewaarexemplaar en een boekje met Oral History verhalen.
  • Een symposium in het najaar in verband met een project dat in samenwerking met het Rijks Cultureel Erfgoed wordt uitgevoerd (RCE).
  • Jubileumdag 26 oktober, met receptie, forum en diner in Eerbeek en de presentatie jaarkalender 2020.