Opening waterfilterkelder Heveadorp.

Al eerder heeft u hier kunnen lezen over het geweldige project om de waterfilterkelder in Heveadorp te restaureren. Vrijdag 7 julo was daar de feestelijke opening van. Na een introductie over de geschiedenis van de waterfilter kelder, werd een informatiebord onthuld, waarmee symbolisch het project was afgerond. De aanwezigen konden daarna de waterfilterkelder uitgebreid bekijken.

Wil u meer weten? Lees dan ook dit artikel in Hoog en Laag! Daarnaast kunt u ook dit artikel nog lezen, uit Rijn en Veluwe.

 

 

 

Alle deelnemende partijen rondom dit project

Boek ‘De Apeldoornse Grift en haar stroomgebied’

Wil je meer weten over de sprengen en beken in Apeldoorn en Ugchelen? Waar liggen de sprengkoppen en waar stroomt al dat water naar toe? Wat is hun geschiedenis en doel?

Het boek “De Apeldoornse Grift en haar stroomgebied” vertelt het verhaal.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Er is al veel geschreven over de korenmolens, papiermolens en wasserijen in Apeldoorn en omgeving. Er was echter heel weinig te vinden over het water dat deze industrieën mogelijk maakte.

Uit gesprekken met “echte Apeldoorners” werd duidelijk dat de meeste mensen niet goed weten hoe de loop van de sprengenbeken is. Ook zijn de Gemeente en Waterschap Vallei en Veluwe al enige tijd bezig met het opknappen van de sprengen en de beken. Dit is erg zichtbaar en krijgt veel aandacht in de media.Er is al veel geschreven over de korenmolens, papiermolens en wasserijen in Apeldoorn en omgeving. Er was echter heel weinig te vinden over het water dat deze industrieën mogelijk maakte.

Drie liefhebbers van sprengenbeken, natuur en cultuurhistorie vonden dat er een boek over geschreven moest worden. Dat boek bevat een mooi en informatief overzicht van de achttien beken die binnen de gemeente Apeldoorn in de Grift uitmonden en daarnaast nog alle andere die in het Apeldoorns kanaal of de IJssel uitkomen.

Elke beek wordt met een gedetailleerde kaart en mooie foto’s beschreven.

 

De Geurtssprengen

Daarnaast wordt de geschiedenis, functie en de natuur bij de beken beschreven.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De drie auteurs v.l.n.r. Hans van Eekelen, Henk Weltje en Theo Kuipers bij de Hamermolen na het beekprikken tellen.

De oorsprong van de Grift in de sneeuw.

De auteurs zijn alle drie lid van de Bekenstichting en tevens van de werkgroep Sprengen en Beken van de KNNV afdeling Apeldoorn. Het boek is door hen op niet commerciële basis, in een oplage van 1000 stuks, geschreven. Op het moment van schrijven van dit artikel (2 juli 2018) zijn er nog slechts 300 van over.

Het boek is vanaf 25 mei 2018 voor 13,50 Euro te koop in de Apeldoornse boekhandel Nawijn&Polak, de Primera vestigingen Nolenplein, Orden, Kerschoten en Ugchelen, de Bruna winkels Schubertplein, de Read Shop in de Eglantier en in Beekbergen bij de boekenwinkel Mooi Boek aan de Dorpsstraat 84 en de Bruna in Hattem.

Ook kan het boek bij de KNNV afdeling Apeldoorn via de volgende weblink besteld worden.

https://www.knnv.nl/afdeling-apeldoorn/nieuws/boek-de-apeldoornse-grift-en-haar-stroomgebied-verkrijgbaar

Er is veel plezier aan het schrijven van het boek beleefd en de auteurs hopen dat u het ook gaat waarderen.

 

Opening Watermolen van Heerde en opening van “koffie bij de molen”

Op vrijdagmiddag 29 juni 2018 is het nieuw geplaatste waterrad bij de Watermolen van Heerde aan de Beeklandseweg 13 te Heerde in gebruik genomen. Een proces van 5 jaar herstel is hiermee afgerond van een gemeentelijk monument dat in 2013 nog bijna op instorten stond door betonrot. Al in 1499 wordt in officiële documenten het bestaan van deze voormalige korenmolen aan de Zuidelijke Heerderbeek vermeld . Eigenaar Beerd Volkers en zijn echtgenote hebben er alles aan gedaan om in Heerde een locatie te maken, waar je als wandelaar en fietser op je gemak een kopje koffie kunt drinken, zowel binnen als buiten. Een echte plek waar je het water van de Veluwse sprengen en beken kunt beleven.
De locatie “koffie bij de molen”wordt door Zoethout & Stichting tot behoud Watermolen van Heerde gerund met mensen die een arbeidsmatige dagbesteding nodig hebben, teneinde hun zelfredzaamheid en gevoel van eigenwaarde te vergroten. Jack Augustinus verzorgt hier de organisatie en begeleiding. De locatie “koffie bij de molen is voorlopig geopend op woensdag t/m vrijdag. Zoethout heeft op nog 3 andere locaties in Hattem en Heerde een vestiging.

Vandaag was het een zonovergoten dag. Een watermolen heeft echter water nodig wil een rad ook kunnen draaien. Dat zal vast wel weer komen, maar de toevoer van water in de beken is momenteel bijzonder laag als gevolg van de droge juni maand. Met het draaiende rad kan er ook stroom op worden gewekt.

De Bekenstichting wenst de medewerkers een lang en gezond bestaan toe.
Op de foto’s is een impressie van deze opening te zien.

Wiebe Kiel
DB Veluwse Bekenstichting

Nieuwe Wijerd Juni is uit!

De nieuwe “Wijerd” is weer verschenen. Het blad voor de liefhebbers van Beken en Sprengen en alles wat daarbij hoort en voor liefhebbers van de natuur op de Veluwe.

Water was voor de Veluwe van oudsher van groot belang. Zo is er de papierindustrie ontstaan. Voor het maken van bankbiljetten een ander proces als voor “gewoon” papier. De bankbiljetten werden en worden gemaakt in de huidige papierfabriek Arjo Wigging Security. Er wordt geen gebruik meer gemaakt van sprengenwater, maar met dieptepompen wordt water uit de bodem opgepompt. Door een grote mate van recycling wordt de hoeveelheid water zoveel mogelijk beperkt. Dit en meer kunt u lezen in een boeiend artikel over de Ugchelse sprengen.

Landgoed “De Keijenberg” kent een enorme geschiedenis. Van heel vroeger tot de 2e wereldoorlog. Ook nu zijn er op het, inmiddels door Staatsbosbeheer aangekochte, landgoed nog beken en water te vinden.

Wilt u ook wel eens weten hoe het komt dat die beken zo mooi onderhouden worden, lees dan deel 1 van een artikelenserie over contactpersonen van de Bekenstichting. Egbert van Gessel en “zijn” Eerbeekse Beek. En verder nog: een project in Arnhem, waar schoolkinderen een beek hebben gemaakt, een stuk over het boek “Veluwe Buitengewoon” van Gert Jan Blankena en de aankondiging van de nieuwe Bekenpadgids Vaassen.
Kortom, er is weer voldoende plezier te beleven aan de nieuwe Wijerd.

Bestel een exemplaar bij het secretariaat,
Mevr. Zwier Hottinga,
mail: info@sprengenbeken.nl
tel: 0578 631459

Onthulling wanddoek Eerbeekse Beek

Burgemeester Alex van Hedel onthulde dinsdagmiddag 22 mei het informatiebord dat hoort bij het kunstwerk aan de wand van het pand van papierfabriek DS Smith. Hij deed dit samen met studenten van het CIBAP, een vakschool voor verbeelding in Zwolle. Het wanddoek laat de geschiedenis en vooral ook het belang van de Eerbeekse beek zien.

Het kunstwerk komt voort uit een unieke samenwerking tussen de Bekenstichting, Waterschap Vallei en Veluwe, papierfabriek DS Smith, de gemeente Brummen, enkele particuliere partijen en studenten van het Cibap. Voorzitter van de Bekenstichting Jan van de Velde benadrukt dat het initiatief dat vanuit de samenleving is ontstaan. “Er was behoefte om meer stromend water in de beek te krijgen om de Oliemolen in gang te kunnen zetten, dus dit kunstwerk is niet de voltooiing van een traject, maar het begin ervan.”

Zonder de Eerbeekse beek was de papierindustrie en daarmee het dorp Eerbeek niet geweest wat het heden ten dage is.  Die beek en het water wat hij vervoert verdient dus een prominente plaats in Eerbeek, daarover waren alle sprekers het eens.

Er zijn plannen om met de aanpassing van de Eerbeekse Beek ook een goede fietsverbinding te maken vanaf Landal en het zwembad Coldenhove naar het dorpscentrum van Eerbeek. Het kunstwerk is een uitstekende plek om toeristen en inwoners te laten zien hoe de Eerbeekse Beek een verbindende schakel is tussen natuur, industrie en wonen.

Excursie landgoed Hackfort en Baakse beek

Op zaterdag 21 april vond de voorjaarsexcursie plaats op het landgoed Hackfort en bij delen van de Baakse beek. Excursieleiders waren Willem Regtop, boswachter bij natuurmonumenten en Leon Klein Tank, projectmanager bij het waterschap Rijn en IJssel. Er waren 30 donateurs inclusief bestuursleden die deelnamen aan de excursies.

Na de koffie bij Chocolaterie Magdalena werd een wandeling gehouden in de kasteeltuin van het landgoed Hackfort. Eigenaar en beheerder Natuurmonumenten heeft in het parkbos zo’n half miljoen stinsenbolletjes geplant en deze bloeiden uitbundig. Willem vertelde veel over de historie van het landgoed en de bewoners. Na het bezoek aan de kasteeltuin werd een bezoek aan de watermolen gebracht, die in bedrijf was. Deze watermolen heeft een onderslag rad. Deze aandrijvingstechniek voor de maalstenen wijkt af van de vele molens op de Veluwe, omdat de Baakse beek een ander type beek is en relatief veel water afvoert richting IJssel. De vrijwillige molenaar lichtte de geschiedenis van de watermolen toe. Daarna gaf Leon Klein Tank een toelichting op de realisatie van de vispassage bij de watermolen. Via monitoring van vissoorten is aangetoond dat diverse vissoorten gebruik maken van de vispassage. Vervolgens werden wij door Willem uitgenodigd om het kasteel te bezoeken. Natuurmonumenten start zeer binnenkort met een grootscheepse verbouwing voor realisatie van vakantie appartementen. Dit was een mooie gelegenheid om het kasteel van binnen te bekijken inclusief de kelders en de fundamenten van het voormalige kasteel, die daar nog aanwezig zijn.

Na een uitstekend verzorgde lunch bij Chocolaterie Magdalena nam Leon ons mee naar het centrum van Vorden en gaf hij een exposé over het stroomgebied van de Baakse beek en de Veengoot. In Vorden is na de renovatie van het parkje een voorde aangelegd en zijn wadi’s geïntegreerd in het beeksysteem. Het was interessant om te zien dat in een stedelijke omgeving met inspraak van de bewoners en financiële input van de gemeente zo’n project gerealiseerd is. Dit type stedelijke projecten dient veel meer navolging.

Na een korte wandeling brachten wij een bezoek aan het splitsingspunt van de Baakse beek en de Veengoot. Leon gaf een toelichting op antiverdrogings maatregelen die worden uitgevoerd op het landgoed Hackfort en landgoed ’t Suideras. Voor de uitvoering van de antiverdrogings maatregelen, die gefaseerd worden uitgevoerd, vanwege het bomenbestand, wordt een boerenbedrijf verplaatst naar Drempt. De verplaatsing biedt ruimte om grasland langzamerhand om te zetten in schraal grasland dat voor bijzondere flora en insecten erg belangrijk is.

Al met al een geslaagde dag met uitstekend weer en twee gedreven excursieleiders die veel informatie gaven over het landgoed Hackfort en ontwikkelingen in het stroomgebied van de Baakse beek.

Adrie Hottinga

 

Heerder Watermolen levert huizen energie

Het waterrad van de Heerder Watermolen levert sinds kort energie, wat 1 tot 2 woningen van elektriciteit kan voorzien. Volgens Beerd Volkers, eigenaar van de molen, gaat het hier om een primeur! Volkers begon al 12 jaar geleden met het project rondom de molen, die overigens een hele historie kent. Vanaf 1499 staat de molen al beschreven, gesticht door de fraters van het klooster Hulsbergen in Wapenveld.

Wilt u meer lezen over dit mooie project? Dan kunt u hier het artikel in het Veluweland lezen!

Wandelroute Middelste Molen

De Bekenstichting heeft voor de Stichting Museum Middelste Molen in het kader van de opening van het nieuwe Museum en bezoekerscentrum, een wandelroute ontwikkeld langs de loenense- en Strobroekse beek. Het gebied ten oosten van Loenen, waarbij u wandelt langs de beken en langs restanten van oude molenlocaties. De flyer van de wandeling (ca 10, resp. 6 km) is te verkrijgen in Museum de Middelste Molen (kanaal Zuid 497 te Loenen), maar ook Bij Bron van Smaak bij Kieveen (Hoofdweg 92 te Loenen).

Rob Wolfs heeft de route ontwikkeld en de vormgeving is uitgevoerd door Eric Harleman. De basis van de route is geweest de wandeling langs de Loenense beken, zoals beschreven in het boekje “Wandelen langs stromend water, deel 2”. Dit boekje is momenteel echter niet meer verkrijgbaar.

Wij wensen u een mooi bezoek aan de Middelste Molen toe en een fijne wandeling. Een suggestie voor een mooie dagtocht wellicht.

Wiebe Kiel

Impressie contactpersonenochtend 14 april

Op 14 april werd de contactpersonenochtend vanuit de Bekenstichting georganiseerd. Door Matthijs de Vos en Manon Klein Kranenburg van Waterschap Rijn & IJssel kregen we een uitleg over het in 2016 uitgevoerde groot onderhoud aan de Beek. Grote hoeveelheden slib zijn afgevoerd vanuit de sprengkop en de beek tot aan de grote vijver zijn verwijderd. Met het waterschap werd gediscussieerd over het gewenste niveau van regulier onderhoud van de beek, zoals die er nu bij ligt. Mogelijke inzet van vrijwilligers is hierbij ook aan de orde geweest. Op de foto’s is een beeld te zien van de beek vanaf de sprengkop. Op kwelplaatsen is paarbladig goudveil te zien. Een interessante ochtend waarbij veel ervaring en visie werd uitgewisseld.

Wiebe Kiel
coördinator contactpersonen en lid DB Bekenstichting

Enkele foto’s van deze ochtend kunt u hier bekijken!

Jaarvergadering 2018

Na het huishoudelijk gedeelte van de jaarvergadering, die op zeer efficiënte wijze door onze voorzitter werd geleid, waren er twee zeer interessante voordrachten.

De eerste lezing werd verzorgd door Jan Neefjes van Bureau Overland. Samen met anderen is Jan bezig met een handboek over “Beekherstel en erfgoed”. Dit handboek wordt geschreven in opdracht van de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA; het kenniscentrum van de waterschappen) en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, RCE. Bij beide organisaties bestaat de behoefte om erfgoed beter en meer frequent mee te kunnen nemen in ruimtelijke projecten. Het handboek beoogt dit te stimuleren door het bieden van inzicht in zowel het proces als de inhoud. Jan nam ons tijdens zijn lezing mee in de veelheid aan onderwerpen die in het handboek aan de orde gaan komen. Dit varieert van een overzicht van relevante wet- en regelgeving, de wijze waarop gebiedsprocessen ingezet kunnen worden om erfgoed meer op de agenda te krijgen tot aan een overzicht van historisch landgebruik in beekdalen en de wijze waarop erfgoed en landschap oplossingen kunnen bieden voor actuele wateropgaven. Deze wellicht wat taaie, maar desondanks interessante overzichten werden verluchtigd door aardige en sprekende voorbeelden. Zoals illustraties over de Achterhoek, waar grote delen van het midden gedeelte van beken door mensen is gegraven in een vlak deel van het landschap, waar de beek voorheen waarschijnlijk meer een soort ondiep moerassige vlakte vormde. Op de volgende helling, richting het gebied rondom Zutphen ontstond dan weer een beek. Het handboek richt zich op hoog-Nederland. Het is niet alleen bedoeld voor waterschappers, die in hun dagelijkse werk te maken hebben met (ruimtelijke) wateropgaven als beekherstel, klimaatadaptatie en waterberging. Ook natuur- en erfgoedorganisaties, provincies, gemeentes en ingenieursbureaus kunnen er hun voordeel mee doen. Het Handboek verschijnt in 2018 en meer informatie is terug te lezen op http://www.beekherstelenerfgoed.stowa.nl.

Vervolgens heeft Frank Spikmans van RAVON een zeer interessante lezing over (beek)prikken verzorgd. Hij begon met een uitleg waarom prikken geen vissen zijn. Zo zijn beekprikken en de andere rondbekken (rivierprik, zeeprik) zogenaamde kopschildvissen, terwijl ‘echte’ vissen beenvissen zijn. Eén van de verschillen is dat prikken een skelet van kraakbeen hebben, terwijl beenvissen, de naam zegt het al, een benig skelet hebben. En om het nog maar wat ingewikkelder te maken zijn de beekprik en rivierprik zo sterk aan elkaar verwant dat het zelfs met de moderne DNA-technieken moeilijk, zo niet onmogelijk, is om eenduidige verschillen aan te duiden. Wellicht zijn beide daarom een voorbeeld van hoe soortvorming heden ten dage nog plaats kan vinden! Zo kunnen beekprik en rivierprik ook levensvatbare nakomelingen maken. Na een uitgebreide toelichting op allerlei ecologische kenmerken van deze prikken, gaf Frank een leuk inzicht in het soortmanagementplan dat RAVON voor de beekprikken rondom gemeente Apeldoorn heeft opgesteld. Eén van de belangrijkste belemmeringen voor een gezonde populatie bleek te liggen in het feit dat de meeste beken geen of te weinig geschikt habitat voor de larven bieden. De variatie aan structuur in onze beken is daarvoor te laag. Geschikt paaigebied is daarentegen in voldoende mate voorhanden. Tegelijkertijd lijkt het mogelijk om met relatieve kleinschalige maatregelen in de inrichting van beken succes te hebben en de beekprik in Apeldoorn een gezonde en mooie toekomst tegemoet te laten gaan. http://www.ravon.nl/Infotheek/Soortinformatie/Vissen/Beekprik/tabid/1403/Default.aspx

Jaap Postma

U kunt hier een kleine sfeerimpressie van de vergadering bekijken!