Column van de Voorzitter, februari 2011

Jan van de Velde, voorzitter van de Bekenstichting, heeft op dinsdag 22 februari 2011 op radio 794 (lokale omroep Epe-Heerde) een column uitgesproken. De tekst volgt enigszins aangepast hieronder:

WATERWINDMOLENS
WATER WIND MOLENS

Waarin de auteur terugkomt op een eerdere bewering.
Hij bedenkt een mogelijkheid tot verbetering.
Dat levert een interessant resultaat op.

Is een waterwindmolen hetzelfde als een windwatermolen? door Jan van de Velde

Lang heb ik beweerd dat er wél windmolens zijn die water verplaatsen, maar dat er géén watermolens zijn die wind verplaatsen. Daar moet ik nu echter op terugkomen!
Wat is eigenlijk een Watermolen? Wikepedia schrijft:
Een watermolen is een molen die de stroming in een beek of rivier door middel van een waterrad omzet in rotatie-energie, die nuttig kan worden gebruikt voor het malen van graan of het persen van olie.
De vereniging De Hollandsche Molen hanteert terecht de volgende definitie:
Molen die gaat draaien dankzij de kracht van het stromend water.

De molen wordt dus door beiden benaamd naar de energiebron, het water! Je hebt in Nederland op deze manier een aantal soorten van molens; zoals
– Hondenmolens
– Mensmolens
– Rosmolens
– Watermolens
– Windmolens.
Die molens worden of werden namelijk aangedreven door honden, soms door mensen, door paarden, door water of door de wind.
Door ze te benamen naar hun energiebron of aandrijving ontstaat er geen spraakverwarring. Maar wat doen ze? Wat is hun functie?

Molens kunnen bijvoorbeeld de functie hebben om water te verplaatsen:
In het westen van ons land staan poldermolens….. Dat zijn molens die door wind worden aangedreven. Zulke poldermolens zorgen voor het aanpassen van de waterstand in de polder die ze bemalen. Dit is hun functie. Tja, en dan verplaatsen ze water.
De eerste schriftelijke vermelding van een windwatermolen dateert uit 1407/1408. Toen stuurde graaf Willem IV namelijk een aantal afgevaardigden naar Alkmaar om die nieuwe molen te gaan bekijken.

Er zijn ook molens die vroeger koper verwerkten:
Kopermolens, zo genoemd naar hun functie, houden zich met het pletten of maken van koperen platen bezig.. ..deze molens brengen daartoe een hamer in beweging; voorts hebben zij eenen oven of stookplaats om koper te smelten, benevens nog een tweede om platen te gloeien; ook is er een pletmachine daargesteld, door middel van welke de koperen platen meer tot volmaakt gelijke dikte gebragt worden, dan zulks door middel van den hamer kan geschieden.
Citaat uit de Statistieke Beschrijving van Gelderland van 1826.

De aanleiding om mijn eerdere bewering aan te passen was een rapport:
Recent is er een Bouwhistorische verkenning, dat is een onderzoek door deskundigen, uitgevoerd naar de Kopermolen te Zuuk op de Veluwe. We willen namelijk nagaan of die watermolen kan worden gerestaureerd. Uit die verkenning leer ik dat een van de waterraderen daar diende voor het aandrijven van een blaasbalg van de smeltoven en/of de gloeioven. Dit waterrad heeft er dus voor gezorgd dat er voldoende zuurstof bij het vuur kwam waardoor het koper gesmolten of gegloeid kon worden. In literatuur wordt deze functie voor kopermolens vaker aangegeven.

Voor de duidelijkheid: De Kopermolen te Zuuk is een watermolen! Maar wel een watermolen die ook lucht verplaatste! De waterkracht van deze molen is vanaf 1720 tot 1858 namelijk ook gebruikt om “wind te maken”.
Je zou dit een waterwindmolen kunnen noemen!

Hierom bedacht ik als verbetermogelijkheid het volgende:
Laten we molens benamen -dat is een naam geven-
eerst naar hun energiebron en dan naar hun functie; bijvoorbeeld:
WATERWINDMOLEN…….
Eérst de energiebron en daarná de functie.

Een WINDWATERMOLEN is dan
een windmolen die water verplaatst.
Een WATERWINDMOLEN is dan
een watermolen die wind verplaatst.

WATERWINDMOLEN: een nieuwe definitie.
Boeiend is dat!

Vaassen, 24 februari 2011
Jan van de Velde