De bekenstichting als eigenaar van beken

Dit artikel is verschenen in de Wijerd van december 2015

Door Henri Slijkhuis

Wist u dat de in 1979 opgerichte Stichting tot  Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken (Bekenstichting) ook (mede-)eigenaar is van beken met bijbehorende oevers. Deze eigendommen bevinden zich in Vaassen en zijn in een aparte stichting ondergebracht. In dit artikel ga ik in op het ontstaan hiervan, de situatie op dit moment en sluit ik af met een blik op de toekomst.

Terug in de tijd

Onderstaande valt te lezen in de Wijerd van december 1983 (1).

uit: Wijerd jaargang 4, nummer 4, december 1983

uit: Wijerd jaargang 4, nummer 4, december 1983

Een artikeltje uit de tijd dat milieu, natuur en landschap voortdurend in de belangstelling staan en ook de Bekenstichting overal gehoor vindt met haar pleidooi dat de verwaarloosde beken en sprengen opgeknapt moeten worden. Het beheer is in 1983 nog niet bij het toenmalige waterschap Oost-Veluwe ondergebracht en een aantal beekeigenaren beschouwen beken en beekoevers eerder als last dan gemak. Reden om dit eigendom aan te bieden aan de Bekenstichting. Deze club richt daarvoor in 1983 een aparte stichting op met de naam: Stichting tot Beheer van de Veluwse Sprengen en Beken (Stichting Beheer) met een eigen statuut.  Het zwaartepunt van de Bekenstichting ligt in die jaren in Vaassen, waar het bureau is gevestigd en waar alle werkzaamheden door Yvonne Roelants gecoördineerd worden. Geen wonder dus, dat de meeste beken en beekoevers in Vaassen verworven worden.

Sprengkoppen Geelmolense Beej, Foto Henri Slijkhuis

Sprengkoppen Geelmolense Beek, Foto Henri Slijkhuis

In de lustrum Wijerd van december 1984 lezen we dat de Stichting Beheer zeer selectief te werk gaat. De waarde van de beken moet veilig gesteld zijn, het onderhoud moet gegarandeerd kunnen worden en de aankoopsom moet een symbolisch bedrag zijn (2).

Het zijn de jaren dat de Bekenstichting op grote schaal onderhoudsprojecten uitvoert. Als voorbeeld. In september 1982 komen 260 Wageningse studenten de Wenumse Beek schoonmaken. In korte tijd wordt op een groot stuk beektraject achterstallig onderhoud weggewerkt. De hele buurtschap heeft zich ingezet om de studenten onder te brengen. Nog een voorbeeld. Ook in 1982 start het project Hartensche Molenbeek bij Vaassen.  De Stichting Werkgelegenheidobjecten (SWO) in bos- natuur- en landschapsbeheer te Arnhem levert 5 stagiairs die als meewerkend voorman fungeren voor een groot aantal vrijwilligers en zorgt voor de technische begeleiding. Samen met het SWO organiseert de Bekenstichting dit project. In totaal 26 vrijwilligers werken met behoud van hun uitkering mee aan dit project. Deze voorbeelden komen uit de eerdergenoemde lustrum Wijerd.  Vanaf 1980 zijn er vele van dergelijke onderhoudsprojecten uitgevoerd. Ook had de Bekenstichting  in die jaren 3 eigen beekruimers in dienst!

In 1984 wordt de reorganisatie van de waterschappen op de Oost- en Noord-Veluwe afgerond. Die heeft grote consequenties voor de Bekenstichting. Per 1 februari 1984 wordt het waterschap Oost-Veluwe opgericht en per 1 januari 1985 gaat het waterschap Noord-Veluwe van start. Deze waterschappen hebben als taak om onderhouds- en beheerplannen op te stellen voor de sprengen en beken.

Terug naar de Stichting Beheer. In december 1983 koopt deze Stichting een waardevol gedeelte van de Geelmolense Beek in Niersen. Uiteraard voor de bekende symbolische prijs. Nadat het waterschap  in 1984 het onderhoud en beheer heeft overgenomen vervalt voor de eigenaren de last hiervan. Dit betekent, dat eigenaren niet meer zo snel genegen zijn om beken over te dragen. Vanaf 1985 zijn er geen beken meer verworven door de Stichting Beheer. Het onderhoud en beheer van de reeds verworven beken gaat naar het waterschap en daarmee vervalt deze taak voor de Bekenstichting. Overigens zijn de eerste jaren na de instelling van het Waterschap Oost-Veluwe  op verzoek nog een aantal onderhoudsprojecten door de Bekenstichting uitgevoerd. Het Waterschap is namelijk niet in staat om direct invulling aan de nieuwe taak te geven.  Pas in 1989 wordt gestart met het programma beekherstel- en onderhoud. Dit programma heeft 25 jaar gelopen en is vorig jaar afgerond.

Anno 2015 ziet het mede-eigendom van de Stichting Beheer er als volgt uit.

Beken en beekoevers van het Vaassens bekenstelsel waarvan de Bekenstichting mede-eigenaar is. Archief Bekenstichting

Beken en beekoevers van het Vaassens bekenstelsel waarvan de Bekenstichting mede-eigenaar is. Archief Bekenstichting

De huidige situatie en een mogelijke toekomst

In de Stichting Beheer gonst het momenteel niet van de activiteiten. Het bestuur komt één keer per jaar bij elkaar om de situatie van de eigendommen te bespreken. Op zich staat de Stichting open voor uitbreiding  maar de voorwaarde, dat dit tegen een symbolisch bedrag moet, geldt nog steeds. Binnenkort lijkt zich de mogelijkheid te gaan voordoen om een oude waterfilterkelder aan een beek in de gemeente Renkum te gaan overnemen. De gemeente wil de kelder voor een symbolisch bedrag overmaken. Deze kelder is toe aan restauratie, waar de Bekenstichting zich sterk voor zou kunnen maken.

Het Waterschap Vallei en Veluwe keert wat betreft onderhoud en beheer van beken wat op haar schreden terug met de instelling van A-, B-, en C-watergangen. Dit betekent dat een aantal eigenaren weer verantwoordelijk wordt voor het onderhoud en beheer. Wellicht worden dan de beken weer als last gezien. Misschien leidt dit tot een mogelijkheid van uitbreiding van het bezit van de Stichting Beheer.

Het werk van de Bekenstichting en de Stichting Beheer is nog niet gedaan.

Noten

  1. Wijerd, jaargang 4, nummer 4, december 1983
  2. Wijerd, jaargang 5, nummer 4, december 1984, p. 17