De economie van de sprengenbeken op de Veluwe

Vanaf het jaar 1300 zijn er op de Veluwe honderden beken gegraven én intensief onderhouden om molens van waterkracht te voorzien. Van de beken die zijn overgebleven genieten we nu nog steeds. Maar dat moeten er niet minder worden. Het water moet blijven stromen. Wij -van de Bekenstichting- zetten ons in voor het behoud van sprengen en beken op de Veluwe.

Verleden:

Beken waren essentieel voor de economie op de Veluwe in het verleden. Ze zijn gegraven en goed onderhouden om honderden raderen (en de economie) draaiend te houden. Een voorbeeld hiervan: Apeldoorn had rond het jaar vijftienhonderd zo’n 1300 inwoners 1) en was  een groot dorp op de Veluwe. Er waren daar toen zeker al een viertal watermolens 2)

Als we daarvan een rekensom maken: Stel dat er per molen 5 werknemers waren. Dan waren er in dit dorp 20 werkenden op watermolens.  Een gezin telde bijvoorbeeld 5 personen. Dan waren er zo’n 100 personen betrokken bij de economie van waterkracht. Dat is bijna 10 % van het aantal inwoners van het toenmalige Apeldoorn. Halverwege de achttiende eeuw telde Apeldoorn zo’n 4.400 inwoners 3) en waren er 16 watermolens 4). Als we dáárvan eens een rekensom maken: Stel dat er per molen 5 werknemers waren. Dan waren er in dit dorp 80 werkenden op watermolens.  Een gezin telde bijvoorbeeld 5 personen. Dan waren er zo’n 400 personen betrokken bij de economie van waterkracht. Dat is weer bijna 10 % van het aantal inwoners van het toenmalige Apeldoorn.

Toekomst

De fraaie sprengenbeken zijn ook essentieel voor de economie in de toekomst. Rekenen is hier lastiger; want hoeveel toeristen en recreanten genieten van de fraaie nog bestaande spengenbeken in hun ensembles? De mensen die op de Veluwe overnachten zijn toeristen. Gegevens over het aantal geregistreerde overnachtingen geeft dus een indicatie van hun aantal. Zij leveren door hun bestedingen op de Veluwe een wezenlijke bijdrage aan de huidige economie. Onze sprengenbeken leveren weer een deel-bijdrage aan hun plezier rond de overnachting; waarin ze wellicht zijn gaan wandelen of fietsen langs de fraaie sprengenbeken. Van de gemeente Epe is bekend dat het om 600.000 geregistreerde overnachtingen per jaar gaat 5). En daar zitten mijn vrienden niet bij die ik na een goede nachtrust vanzelfsprekend meeneem langs onze beken….

Vaassen, 02 oktober 2014, Jan van de Velde

——————————–

1) bron: telefoongesprek met mevrouw Gerdien de Jong van CODA op  2 oktober 2014; inwoneraantal  op basis van een Veluwse veetelling

2) bron: het boek Op kracht van stromend water van H. Hagens  ISBN 90 6289 575 1

3) bron: http://www.apeldoorn.nl/ter/bezoekers/Bezoek-Apeldoorn-Cultuur/Cultuur-Cultuurhistorie/Cultuurhistorie-Geschiedenis.html#middeleeuwen

4) bron: het boek Op kracht van stromend water van H. Hagens  ISBN 90 6289 575 1

5) bron: www.epe.nl  Rapportage indicatoren 2012 gemeente Epe 2013-11812, pagina 32