Jaarverslag 2016

De Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken, de Bekenstichting, zet zich in voor behoud, verbetering van sprengen, beken én de vroeger hierdoor aangedreven watermolens.

Dit inclusief de landschappelijke, hydrologische en waterhuishoudkundige eenheden waarin zij voorkomen.

Om dit doel te bereiken is ondersteuning door de donateurs essentieel.

Bestuur, commissieleden, en contactpersonen in 2016

In 2016 hebben zich voor de Bekenstichting ingezet:

Dagelijks Bestuur
Ing. J. van de Velde (voorzitter), M. Bruggink (secretaris), J. Noppen (penningmeester) en W. Kiel.

Algemeen Bestuur
ing. D. Wouda, MSc., Ir. A.J. IJzerman, dr. B. Willemsen, dr. P.H. Smits, mr. J. H. Bosch, ing. R. Kamperman, en de leden van het Dagelijks Bestuur.

Het Bureau
Z. Hottinga-Doornbosch, bureausecretariaat

Communicatiecommissie
Drs. ing. H. Slijkhuis, drs. A. Willemsen, W. Kiel, J. van Breda, N. Kroon,  P. Weisfelt, C. Severins, E.Harleman, J. Leenes.

Werkgroep cultuurhistorie
J. Koornberg, J. van de Velde, drs. ing. H. Slijkhuis, L. Rondeboom, ing. R. Kamperman, D. van Alphen, L. Olthuis, H. v. Eekelen, drs. M. Poorthuis.

Werkgroep Hydrologie
Ir. A.J. Ijzerman,  Prof.dr. F. Witte, Dr.G. van den Eertwegh, Drs. W. Zeeman, Ir. P.M.M. Warmerdam, Dr. Ir. S. Eeman,  A. Bot, L. Mossink

Adviseurs
G.J. Blankena, ir. P. Warmerdam, prof. dr. J.P.M. Witte, drs.ing. J-O.Tjabringa.

Contactpersonen

Zuid Veluwe G. van Laarhoven, drs. M. Poorthuis, J. Leenes, L. Rondeboom, drs. A. Willemsen, W. Kiel, G. Herbers, ir. J. de Putter.
Midden Veluwe J. van Breda, H. van Eekelen, J. Folbert, H. Geurts, Th. Kuipers, P. Berends, E. van Gessel, T. Huts, R. Lorwa, G. Koops.
Noord West Veluwe F. Jansen, R. Janssen, L. Olthuis, R. Jonkman, L. van Rootselaar, J. Timmer, W. Timmer, M. de Vos.
Noord Oost Veluwe D. van Alphen, A. Braakenburg, B. Beekhuis, B. Bolt, J. Stegeman, E. Visser, B. Wolf, ing. H. Tjabringa, ing. B. Volkers, G. Vos.

 

In de loop van 2016 is de lijst door personele wisseling veranderd; dit komt bij een volgend jaarverslag tot uitdrukking.

Vergaderingen/bijeenkomsten/excursies

Jaarvergadering 2016
Jaarrekening en jaarverslag zijn tijdens het officiële gedeelte besproken en leverden geen vragen op.

Traditiegetrouw waren er ook dit jaar een aantal sprekers.

De eerste spreker was Peter Bijvanck: Gerven – Landschapsgeschiedenis van een middeleeuws kloostergoed op de Veluwe – Zijn presentatie gaat over de rol die de beekdalen in het verleden speelden. Hij neemt specifiek de regio  rond Nijkerk en Putten onder de loep  waarbij hij  met name zal ingaan op de rol die kloosters peelden in de ontwikkeling van het landschap en de totstandkoming van de eerste watermolens. Een zoektocht in een middeleeuws landschap naar historische landschapskenmerken.

Vervolgens kreeg Hans de Mars het woord over “Watermolenpaspoorten: waardering  van watermolens en hun landschap” Dr. Hans de Mars vertelde over zijn ervaringen  met molenrestauratie in de provincie  Limburg. Daar heeft De Mars een zogenaamd watermolenpaspoort ontwikkeld, een waarderingssystematiek die het mogelijk maakt om de watermolens én het bijbehorende watermolenlandschap te waarderen en te prioriteren als het gaat om behoud of restauratie

Contactpersonenbijeenkomsten
Dit jaar was er1 contactpersonenbijeenkomst. In oktober vond de excursie plaats in Rosendael o.l.v. Marianne Poorthuis en C. vd Genugten van GL/GK.

Voorjaarsexcursie
De voorjaarsexcursie voor donateurs en geïnteresseerden betrof de Puttense Bekenstelsels. Op deze bekendag werden de problemen rond het Puttens Bekenstelsel belicht. De dreigende afwaardering van de A status naar de C status op de legger van Waterschap Vallei en Veluwe was de rode draad, die door deze dag liep.

Najaarsexcursie
Dankzij bemiddeling van de Bekenstichting staat er meer water in de Eerbeekse beek. Dit is van belang om de enige op waterkracht werkende Nederlandse oliemolen in Eerbeek te laten draaien.

De najaarexcursie, waar ook niet-donateurs uit de gemeente Brummen aan deelnamen, was in Eerbeek en Voorstonden; In de Eerbeekse Beek en Voorstondense Beek zijn problemen met de waterhoeveelheid o.a. door lekkage. Tijdens en na deze excursie zijn nieuwe initiatieven ontstaan om de waterstand te verbeteren. Regelmatig overleg is en blijft nodig.

De Bekenstichting was vertegenwoordigd op de jubileumdag van de KNNV Wageningen; de Natuurdag Brummen, het 1e lustrum van het Emster Klompenpad en bij de “Groene Giro” voorafgaand aan het fietsspektakel  Giro die startte in Apeldoorn.

Ook werd meegewerkt aan het wandelboekje Natuurvrienden (na voorbeeld J. Thijsse). Hierin is de Vaassense Bekenroute opgenomen.

Ontwikkelingen binnen de bekenstichting

Behalve een werkgroep Cultuurhistorie is in 2016 ook de werkgroep Hydrologie tot stand gekomen.

Beide werkgroepen konden zich verheugen op de komst van een aantal nieuwe leden. Dat gaf hen de armslag om meerdere activiteiten te ontwikkelen.

Communicatie commissie heeft zich ingezet bij het tot stand komen van de Voorjaarsexcursie/Themadag Puttense Beken op 16 april 2016.

De website en Facebook functioneren heel goed, evenals de redactie van de Wijerd.

Er verschenen dit jaar weer 4 prachtige kwartaalnummers van De Wijerd, samengesteld door Henri Slijkhuis, Eric Harleman, Jacqueline Meijer en Cora Severins. Helaas moest Cora Severins door gezondheidsklachten stoppen met haar werk voor de Stichting.

ANBI-status
De Bekenstichting verkreeg de Culturele ANBI-status. Hierdoor zijn de belastingfaciliteiten voor donateurs verruimd.

Activiteiten

Onderzoek
De Bekenstichting onderzoekt momenteel de mogelijkheden cultuurhistorie een volwaardige plek te geven bij de herwaardering van de beken.

In samenwerking met Waterschap Vallei en Veluwe heeft een studie plaatsgevonden welke tot doel had een monitoringsysteem op te zetten dat  de cultuurhistorische waarde van een sprengenbeek bepaalt. Een monitoringsysteem om de ecologische waarde van een beek te bepalen bestaat al.

In 2016 zal deze studie plaatsvinden.

Veluwe op de kaart
Het project Veluws Erfgoed beleven is een project van gemeente Ede, gemeente Apeldoorn en van provincie Gelderland. De Bekenstichting heeft bijdragen geleverd voor een digitale kaart van de Veluwe waarop belangrijke cultuur historisch erfgoed is opgenomen.

Omdat de Bekenstichting de beken en haar directe omgeving ook als waardevol cultuur historisch erfgoed beschouwd heeft de Bekenstichting ook een aantal bekenstelsels met de bijzonderheden van de beken en aanliggende molenlocaties voorgedragen, welke inmiddels op een digitale overzichtskaart staan weergegeven.

Voor de website van dit project volgt in 2017 nog een bijdrage van de BekenAtlas Veluwe. Een link naar de digitale kaart en naar de website van de Bekenstichting met toegang tot ons beken- en molenregister, zoals dit op de website is te vinden. In maart 2017 vindt de publieke presentatie van dit project plaats in Ede.

Beekonderhoud
Met ondersteuning van Stichting Landschapsbeheer Gelderland en WSVV is inmiddels de eerste beekonderhoudsploeg gestart.

Waterfilterkelder
Lodewijk Rondeboom heeft namens de Bekenstichting in 2016 fondsen geworven om een infiltratiekelder bij Huis ter Aa nabij Heveadorp te restaureren. In december was het streefbedrag bereikt en kunnen de eerste stappen tot restauratie gezet worden. Stichting Geldersch Landschap& Kasteelen  wil meedenken over het onderhoud na restauratie.

Interactieve kaart – Bekenatlas Veluwe
Mede dankzij de medewerking van beide Waterschappen op de Veluwe en de Provincie  via de inzet van Carel Stortelder is een interactieve kaart ontwikkeld waarin veel geactualiseerde informatie over de afzonderlijke beken staat. Tevens zijn de molenlocaties te vinden, welke ook op de DVD staan, behorend bij het boek “Veluwse beken en sprengen”. Veel werk is verricht door Rob Klaasen en Wiebe Kiel, die alle gegevens, opgevraagd bij contactpersonen en organisaties, hebben verwerkt. Deze “Bekenatlas Veluwe” is in april operationeel geworden. Updates en verbeteringen worden regelmatig verwerkt.

Externe contacten

Waterschap Vallei en Veluwe
De Bekenstichting volgt nauwlettend wat de gevolgen zijn van de beleidsharmonisatie voor de beken. (Beleidsharmonisatie: ten gevolge van een fusie wordt het beleid van Waterschap Veluwe en Waterschap Vallei en Eem op elkaar afgestemd). Opnieuw wordt beoordeeld welke status een beek krijgt (status a, b of c). De voorlichtingsbijeenkomsten hierover zijn door de contactpersonen bezocht er is gereageerd op de plannen van het Waterschap met enkele zienswijzen, met name voor de afwaardering van het Puttens bekenstelsel. Hierover is ook met andere betrokken groepen overleg geweest. Eind 2016 bleek dat van de bezwaren de plannen voor het Puttens Bekenstelsel niet veranderen en van A naar C afgewaardeerd worden. In Hattem en bij Lunteren is het bezwaar van de Stichting wel gevolgd.

Een ander aandachtspunt is het beheersbeleid van  Waterschap Vallei en Veluwe. De Bekenstichting vraagt hierbij aandacht voor de cultuurhistorische aspecten van de sprengenbeken. In de huidige beoordeling  van  beekonderhoud worden deze aspecten niet of nauwelijks meegewogen. Dit zou op termijn kunnen betekenen dat de sprengenbeken met name bij de sprengkoppen niet voldoende worden onderhouden waardoor de sprengkop dichtslibt. In een symposium-achtige setting zal aandacht gevraagd worden voor dit probleem.

Infoborden
Op initiatief van het Waterschap Vallei en Veluwe en in onderlinge samenwerking zullen op termijn de informatieborden van de Bekenstichting vernieuwd worden, mede omdat het logo hiervan verouderd is. De Bekenstichting wil hierbij zorg dragen voor de tekst en foto’s. De PR afdeling van het waterschap zal voor de verdere uitwerking zorgen inclusief de plaatsing van de borden. Het 1e bord is onthuld op 23 maart in Ugchelen (Koppelsprengen)

Waterschap Rijn en IJssel
Met het Waterschap Rijn en IJssel zijn de contacten hernieuwd.

Terreinbeherende organisaties
De lopende contacten die de verschillende contactpersonen hebben met de terreinbeherende organisaties zijn gecontinueerd.

Overige partijen
Er is goed overleg met Stichting Landschapsbeheer Gelderland (SLG).

In opdracht van Waterschap Vallei en Veluwe onderzoekt SLG de mogelijkheden onderhoud van beken te laten plaatsvinden door vrijwilligers. De Bekenstichting kan hier een rol bij spelen. In Eerbeek is een pilot gestart. In andere plaatsen, o.a. Apeldoorn en Vaassen vindt al langer onderhoud plaats door vrijwilligers, meestal in samenwerking (materiaal/gereedschap) met het Waterschap.

Evenals vorige jaren zijn de contacten met de diverse overheden, VITENS, Stichting Geldersch Landschap & Kasteelen , IVN, en KNNV gecontinueerd.