Nieuwe loop en monding Heelsumse beek

Het Waterschap Vallei en Veluwe is voornemens om, in samenwerking met Rijkswaterstaat, de monding van de Heelsumse beek in de Neder-Rijn een kilometer naar het westen te verplaatsen.

Huidige loop Heelsumse beek naar Neder Rijn (foto W.Kiel)

Huidige loop Heelsumse beek naar Neder Rijn (foto W.Kiel)

Dit betekent ook dat een nieuw stuk beek door de uiterwaard, de Jufferswaard, moet worden aangelegd.  Doel van de aanpassing  is om de Heelsumse beek ook in de uiterwaarden te laten voldoen aan de KRW-eisen (Europese Kader Richtlijn Water). Hieraan moeten zowel de Heelsumse beek (waterschap) als de Nederrijn met uiterwaarden (Rijkswaterstaat) uiterlijk eind 2015 voldoen. Momenteel voldoet de Heelsumse beek in de uiterwaarden niet aan de volgende KRW-eisen, om de volgende redenen:

  • de stroomsnelheid (permanent langzaam stromend);
  • de toegankelijkheid voor vis uit de Nederrijn;
  • de inrichting als paai- en opgroeiplek voor stromingminnende vissen.

Daarnaast is de Heelsumse beek door de Provincie Gelderland aangewezen als HEN (Hoogst Ecologisch Niveau)-water. Aan de hieraan gestelde voorwaarden voldoet de huidige loop in de uiterwaarden ook niet.

De problemen zitten voornamelijk in de monding. Daar is indertijd met veel beton een vistrap in de vorm van een cascade aangebracht en die functioneert niet, zeker niet bij lagere waterstanden.

Huidige monding (vistrap) van Heelsumse beek op Neder Rijn (foto W. Kiel)

Huidige monding (vistrap) van Heelsumse beek op Neder Rijn (foto W. Kiel)

Verder is de stroomsnelheid in het laatste beekdeel naar de vistrap toe zo langzaam, dat er daar veel slib wordt afgezet, hetgeen de waterkwaliteit niet ten goed komt en ook tot hoge onderhoudskosten leidt. In combinatie met de wens van Rijkswaterstaat om ergens langs de Rijn een paaiplaats voor stromingminnende soorten aan te leggen is men tot dit rigoureuze, maar ook uitdagende, plan gekomen.

Vanuit de Bekenstichting werd er aanvankelijk met scepsis naar de plannen gekeken. Een tweetal veldbezoeken met vertegenwoordigers van het Waterschap hebben ons inmiddels doen inzien dat de plannen het voordeel van de twijfel genieten  en dat er vrijwel geen alternatieven zijn. Wel heeft de Bekenstichting ervoor gepleit zo lang mogelijk de oude beekloop te volgen en is door het Waterschap de garantie gegeven dat ook nog een deel van het water via de oude loop en monding zal blijven stromen.

We krijgen dus een kilometer nieuwe beek door de Jufferswaard en aan het einde, onder de rook van de Parenco fabriek, een nieuwe monding in overigens een oude beekmonding van de Renkumse beek, die door aanleg van een “de Wit vispassage” migreerbaar is voor vis van en naar de rivier. Onderweg wordt een laag deel van de polder ingericht als paaiplaats. We zullen de werkzaamheden kritisch volgen en hopelijk kunnen we over enkele jaren genieten van spartelende rivierprikken en windes in de Jufferswaard en wie weet wat er allemaal nog meer in de Heelsumse beek komt wonen, maar dan moeten ook verderop nog wat stuwtjes en wellicht de passage onder de N225 worden aangepast om de beek echt migreerbaar voor vissen te maken tot aan de Wodanseiken.

Het gebied waardoor de nieuwe beekloop moet komen (foto W. Kiel)

Het gebied waardoor de nieuwe beekloop moet komen (foto W. Kiel)

De werkzaamheden zullen de tweede helft van het jaar hun aanvang vinden.

Peter Smits en Ruud Schaafsma

Heelsumse Beek Projectplan ontwerp (10-12-2013)

Definitief Ontwerp Profielen en details Heelsumse beek

Definitief Ontwerp Inrichtingstekening Heelsumse beek