Sprengenbeken meanderen niet

Van de Voorzitter

In de eerste helft van de vorige eeuw zijn veel beken in Nederland gekanaliseerd.

(citaat uit een publicatie van de Leerstoelgroep Hydrologie en kwantitatief waterbeheer, Wageningen University)

Maar dit geldt niet voor de fraaie sprengenbeken waar wij ons als Stichting voor inzetten. Die waren al tamelijk recht aangelegd om het water efficiënt bij de molens te brengen. Het zijn dan ook geen beken in een algemene betekenis. Sprengenbeken zijn monumenten die vele eeuwen geleden zijn aangelegd om op de Veluwe voldoende water naar de meer dan 200 watermolens te brengen. Het zijn, zoals de Koningin dat zo onnavolgbaar heeft gezegd in de Monumentenwet van 1988: “vervaardigde zaken welke van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis en hun cultuurhistorische waarde”. Beken moeten daarom behouden blijven. Zo staat het ook in Artikel 2 van de statuten van onze Stichting tot BEHOUD van de Veluwse Sprengen en Beken.

Dan raak je soms in een spagaat. De lange Hierdense beek, die bovenstrooms ook aangeduid wordt met de namen Staverdense Beek en Leuvenumse Beek, is ooit aangelegd (en bijgehouden) om zeven watermolens achtereenvolgens efficiënt van voldoende energie –namelijk waterkracht- te voorzien. Momenteel wordt die Hierdense Beek ingrijpend veranderd. Er worden zelfs beekdelen gedempt. Het Waterschap Vallei & Veluwe heeft gekozen waar de nadruk van het beekherstel zou moeten liggen: natuur voor cultuur.  Rob van de Braak van WSV&V vertelde in het blad De Nieuwe Veluwe:  “Dat betekent niet dat we de cultuurhistorie uit het oog verliezen. We zorgen ervoor dat het gegraven opgeleide deel, voorheen bedoeld om watermolen en vloeiweiden van water te voorzien, in stand blijft.” De Bekenstichting werkt graag mee om in zo’n vernieuwingsproces de monumentale status van sprengenbeken niet uit het oog te verliezen.

Vaassen, 09 juli 2014

Jan van de Velde