Streekmuseum op excursie naar kopermolen

De gerenoveerde kopermolen in Zuuk draagt een rijke geschiedenis met zich mee. Wie aan één van de excursies in augustus en september deelneemt krijgt daarvan menig staaltje te horen. Tijdensde excursie krijgen de deelnemers alles te horen over de indrukwekkende geschiedenis van de molen. Maar ook  de nu nog zichtbare overblijfselen van de verschillende toepassingen krijgen passeren de revue. Het zal niet verbazen dat er aandacht is voor het bijzondere bekenstelsel dat de molenraderen aan het draaien houdt.

Veluwse Museum Hagedoorns Plaatse in Zuuk houdt de excursies op zaterdag 19 augustus en vrijdag 15 september 2017 in samenwerking met de Bekenstichting. Het is zaak om vroegtijdig aan te melden, want er is alleen plaats voor een gelimiteerde groep.

De excursies gaan om 14.00 uur van start. Deelnamekosten 6 euro inclusief museumbezoek. Telefonische aanmeldingen via 0578-617162. Het streekmuseum staat aan de Ledderweg 11 in Zuuk.

Voor meer informatie zie hier.

 

Watermolen vijf eeuwen economische factor van belang

Eerder schreven we al over de boekpresentatie van het nieuwe boek over de Kopermolen in Zuuk. Maar waar gaat het boek nu precies over?

VELUWE- De geschiedenis van de Kopermolen in Zuuk staat centraal in het nieuwste boek van de Eper historicus Henri Slijkhuis. De molen, die nu niet meer in bedrijf is, kent een rijke historie en vormde ooit de bakermat voor de economische ontwikkeling op dit deel van de Veluwe. Slijkhuis bestempelt de watermolen als een belangrijk cultuurhistorisch monument in de gemeente Epe. Het prachtig geïllustreerde gebonden boek is te koop bij de regionale boekhandels en museum Hagedoorns Plaatse of te bestellen bij de Bekenstichting.

Schrijver Henri Slijkhuis is een liefhebber van cultuurhistorie en van beken. Van professie was hij chemisch technoloog en gespecialiseerd in milieu- en plattelandsproblematiek. Daarnaast is hij afgestudeerd in  sociaal-economische geschiedenis.  In al die hoedanigheden is hij nu actief voor de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken. De kans om de geschiedenis van de Kopermolen in Zuuk in boekvorm uit te brengen greep hij met beide handen aan. Aanleiding vormde het provinciale project “Gemaakt in Gelderland” dat een regionale uitwerking kreeg in de tentoonstelling ‘Op kracht van stromend water ‘ in museum Hagendoorns Plaatse. “De kopermolen is eeuwenlang heel belangrijk geweest voor de economie in de regio en daar wilden we meer bekendheid aan geven,“ aldus de schrijver. “Mensen realiseren zich vaak niet dat we het eeuwenlang moesten hebben van water en wind om processen op gang te brengen. Op de Veluwe was het vooral waterkracht die het mogelijk maakte geld te verdienen met datgene waar op dat moment vraag naar was”.

kopermolen waterval (1)

De oorspronkelijk molen wordt in 1539 voor het eerst in de archieven genoemd en heeft sinds die tijd vele functies gehad. Het is wat Slijkhuis zo boeiend vindt, dat er in al die eeuwen volop wordt ingespeeld op veranderende omstandigheden. “Het is mooi om te zien hoe zo’n molen meebeweegt op het economisch getij. In het begin van de zeventiende eeuw verschuift de landbouw van de extensieve veehouderij naar de meer arbeidsintensieve akkerbouw. De hoeveelheid verbouwd graan in de omgeving van Zuuk neemt toe en het is dan ook logisch dat er graan wordt gemalen. In 1706 wordt het een papiermolen. Het zijn de hoogtijdagen van de Veluwse papierindustrie. Door de toegenomen Franse concurrentie komt de klad in deze activiteit. Dan wordt het een kopermolen. Dit bedrijf draait lange tijd uitzonderlijk goed door de grote vraag naar dunne koperplaat dat wordt gebruikt als rompbekleding in de scheepvaart. Het is een eeuw lang het belangrijkste bedrijf in Epe. Door de opkomst van ijzeren stoomschepen vermindert in de loop van de negentiende eeuw de vraag naar koper en zijn de dagen van de kopermolens geteld. Ook de Kopermolen in Zuuk is dat lot beschoren,” vertelt Slijkhuis.

Veranderingen

Nadien wordt het nogmaals een papiermolen en de molen eindigt als graanmolen. Deze laatste bestemming had volgens Slijkhuis alles te maken met opnieuw grote veranderingen in de landbouw. “De veehouderij op de Noordoost Veluwe had eeuwenlang vooral in dienst gestaan van de akkerbouw. Eind negentiende eeuw komt de akkerbouw juist in dienst te staan van de veehouderij. De rogge die wordt verbouwd en van oudsher door verkoop een belangrijke inkomstenbron is, wordt dan steeds vaker als krachtvoer aan de veestapel gevoerd, maar moet daarvoor wel eerst gemalen worden. Dit is het laatste wat de molenstenen in de Kopermolen gemalen hebben,” betoogt Slijkhuis.

In 1957 stopt de laatste molenaar Aart Johan Heering met malen. Sinds midden jaren zeventig zijn er geen bedrijfsactiviteiten meer op de Kopermolen. Janna Rodijk-Heering woont nog steeds bij de molen met haar man Jan. Ze proberen de molen voor verval te behoeden. Of er in de nabije toekomst een nieuwe functie wordt gevonden, zal de tijd moeten leren. De molen is alleen tijdens excursies van de Bekenstichting en Hagendoorns Plaatse te bezoeken. Overigens is de Kopermolen in Zuuk de laatste watermolen van het Klaarbeekstelsel in Epe die nog in tact is. “Als cultuurhistorisch monument is het van bijzonder grote waarde. De Bekenstichting maakt zich al een aantal jaren sterk om het gebouw te restaureren. Het zou mooi zijn als we daar een bijdrage aan kunnen leveren”, meent Slijkhuis.

bandomslag kopermolen Zuuk

Het boek De Kopermolen in Zuuk is voor 12,50 euro te koop bij de Bruna’s in Heerde, Epe en Vaassen; bij boekhandel Bosch in Epe en bij museum Hagedoorns Plaatse aan de Ledderweg in Epe. Het kan ook besteld worden bij de Bekenstichting  tel. 0578 631459 of info@sprengenbeken.nl

 

Boeiende activiteiten rondom Kopermolen Zuuk

Tentoonstelling

‘Op Kracht van stromend water’ heet de tentoonstelling die nog tot eind  september wordt gehouden in museum Hagedoorns Plaatse. Schitterend middelpunt van de expositie is de bijzondere kopermolen van Zuuk die vlak bij het museum ligt. De historie van deze watermolen is in beeld gebracht, er zijn excursies naar de molen waarbij deze te bezichtigen is, er is een wandelroute uitgezet en er is een boek te koop over de boeiende geschiedenis  ervan.

kopermolen waterval (1) pagina 62-63 kopermolen Zuuk

De tentoonstelling is opgezet als erfgoedfestival samen met de Bekenstichting en het Waterschap Vallei en Veluwe. Veel foto’s uit de oude doos vertellen de geschiedenis van de kopermolen. Ook attributen uit vervlogen tijden zijn er te zien, zoals een koperbroodje waar centen uit werden geslagen. Op de expositie is mooi te zien hoe de molen steeds van functie veranderde naarmate er vraag kwam naar andere producten.  Zo was het  waterrad met molenhuis behalve kopermolen, ook papiermolen en graanmolen. Ook de papierfabricage is aan de hand van oud filmmateriaal te volgen.

Op een andere verdieping van het museum is een expositie over de rol van water op de Veluwe. Het overvloedig aanwezige water uit de sprengen werd gebruikt om talloze waterraderen te laten draaien en die vormden daarmee de economische motor van de Veluwe.  Jonge bezoekers kunnen hun kennis testen en een watermolenaarsdiploma halen.

Als buitenactiviteit is er een wandeling uitgezet langs de twee watermolens in Zuuk. Bij het museum is een gratis folder verkrijgbaar die de route aangeeft en waarin bijzonderheden staan  over het agrarische landschap met mooie, oude boerderijen en natuurlijk over de beken die door dit gebied stromen.

Boek

Het museum verkoopt ook het boek “De Kopermolen in Zuuk”  dat geschreven is door de Eper historicus Henri Slijkhuis. In dit  prachtig geïllustreerde boek valt te lezen hoe deze watermolen eeuwenlang een economische factor van belang was voor de regio. Alle oude molenaars komen aan bod evenals de cultuurhistorische waarde van het monument. Het boek is voor 12,50 euro te koop.

bandomslag kopermolen Zuuk

Excursies

Als kers op de taart worden er ook nog excursies vanuit Hagedoorns Plaatse naar de kopermolen georganiseerd. Vrijwilligers van de Bekenstichting geven tijdens deze excursies uitleg over alles wat de route te bieden heeft. Bezoekers komen van alles te weten over de geschiedenis van deze bovenslag watermolen en het ingewikkelde bekenstelsel dat ervoor zorgde dat de raderen konden draaien. Heel bijzonder is dat de kopermolen tijdens deze excursies ook van binnen te bezichtigen is. Bezoekers treffen daar een tafereel aan dat doet denken of de molenaar net een kopje koffie is gaan drinken. Het bezoek duurt ongeveer een uur. De excursies  zijn op  10/7, 24/7, 7/8, 21/8, 4/9 en 12/9 en de kosten bedragen 1 euro per persoon. Het tijdstip van vertrek is steeds 14 uur. Geïnteresseerden kunnen zich verzekeren van een van de twintig plekken door zich aan te melden bij Hagedoorns Plaatse.

Boek over Kopermolen in Zuuk

Afgelopen vrijdag 26 juni 2015 heeft Henri Slijkhuis het eerste exemplaar van zijn boek “De Kopermolen in Zuuk” aan de huidige eigenaren van deze molen aangeboden. In 2015 hebben organisaties in het kader van de Gelderse Maakindustrie in de gemeente Epe (waaronder de Bekenstichting) ervoor gekozen om aan de Kopermolen een tentoonstelling te wijden. Ter ere daarvan hebben Eric Harleman en Henri Slijkhuis  een boek gemaakt over deze molen.

bandomslag kopermolen Zuuk pagina 2-3 kopermolen Zuuk

Het boek is te koop bij museum de Hagedoornse Plaatse in Epe en te bestellen via de Bekenstichting. Tevens zullen een aantal lokale boekhandels het boek gaan verkopen. De prijs van boek is 10 euro. Verzendkosten bedragen 3 euro. Het is een zeer fraai gebonden boekje geworden. Dit is mogelijk gemaakt door een grote bestelling van de grootste huidige maakindustrie in Epe, nl Veluwse Machine Industrie (VMI).

2015-06 Kopermolen Zuuk 1 naamloos-20 naamloos-18

In de Wijerd van juni 2015 is overigens ook een kort artikel over deze molen te vinden.

Bestellen kan bij info@sprengenbeken.nl of tel. 0578 631459

Oude kopermolen in beeld

In de Stentor van 4 augustus 2014 stond een verslag van de excursie naar de Kopermolen in Zuuk. U heeft nog de mogelijkheid om deze excursie zelf mee te maken. Zie de agenda.

De molen van de eigenzinnige Haack leeft dit jaar weer een beetje door excursies.

door André Valkeman ZUUK – Mocht De Kopermolen van Zuuk/Epe een ziel hebben, dan zou hij zich best weleens een­zaam kunnen voelen. Vroeger, een paar eeuwen geleden, leefden er grote controverses over en rond­om hem.

Nu wordt de molen niet meer ge­bruikt om graan, papier of koper te maken. Oud en vervallen is het bouwwerk niet, maar zo sterk en stevig als staal kun je hem nu ook weer niet noemen. Gebruikt wordt hij dus niet meer, mondjes­maat ontvangt de molen bezoek.

Mocht de molen zich inderdaad al­leen voelen, dan zijn het fijne tij­den voor hem. In samenwerking met de Bekenstichting organi­seert Veluws museum Hage­doorns Plaatse een drietal excur­sies naar de molen van monumen­tale allure. 18 juli waren er al tien­tallen mensen die de molen wil­den zien, straks op 15 augustus komt er nog een groep. En van­daag, 1 augustus, komen er bijna dertig mensen die de excursie wil­len volgen. Daarmee is deze com­pleet overboekt. Jacques Meijer leidt iedereen rond. ,,Te herken­nen aan zijn krokodillenhoed’’, roept hijzelf. Opvallend is dat de groep ‘excursisten’ ook veel inwo­ners van Epe en omgeving her­bergt. Lang niet iedereen is toe­rist. Vanaf de Ledderweg (straat waar het Hagedoorns Plaatse-mu­seum aan ligt) wordt een fietspad genomen, ter hoogte van juwelier Eurogold aan diezelfde weg. De in­gang heeft iets onheilspellends voor sommige wandelaars die ach­ter Meijer aanlopen. Waar gaat het heen? Eerst stopt de excursie­leider bij De Klaarbeek. ,,Niet te verwarren met het zorgcentrum De Klaarbeek’’, zegt hij nog maar eens. Dan houdt de man de groep op bij een ogenschijnlijk niet ter zake doende weggetje. Iedereen wil er eigenlijk al voorbijlopen.

Meijer maant iedereen vriendelijk doch dringend tot stoppen. ,,Hu, Peerd”, roepen sommigen in het gezelschap. Het pad is nog geen halve meter breed en lijkt inder­daad meer het doorlopen waard. Alleen staat er wel een straat­naambord boven, gek genoeg. ‘Haackpad’, valt te lezen.

,,Pot-ver-drie, dus hier ligt het Haackpad’’, zegt een man tegen zijn vrouw. ,,Ik heb het laatst nog proberen te vinden.’’ ,,De heer Frans Jan Haack was ooit eigenaar van deze kopermolen waar we naar op weg zijn’’, vertelt Meijer.
Haack begon er een koperverwer­kingsbedrijf. Daarmee leidde hij een nieuwe episode binnen de ge­schiedenis van de molen in. Pa­pier en koren werden al eens ver­vaardigd middels de molen. Haack wilde echter koper verwer­ken.

De groep is nu daadwerkelijk bij de molen. Wat opgeschoten pu­bers zijn met hun ouders meege­komen in de rondleiding. Wat Haack halverwege 1700 via de mo­len maakte kennen zij nu als doe­koe. Hun ouders en grootouders kenden het als geld en in de tijd van Haack noemde men het dui­ten. De waarschijnlijk meest ex­centrieke moleneigenaar gaat het geld voor de Verenigde Oost- Indi­sche Compagnie (VOC) maken.

In het zonnetje luisteren deelnemers aan de excursie naar het verhaal van de kopermolen.  (foto: Cees Baars.)

In het zonnetje luisteren deelnemers aan de excursie naar het verhaal van de kopermolen.
(foto: Cees Baars.)

Deze muntplaatjes zijn dan be­stemd voor De Munt in Amster­dam waar ze van het VOC-logo voorzien worden. Het is dus een betaalmiddel in het zogenoemde ‘de Oost’. Andere moleneigenaren en boeren blijken niet zo blij te zijn met Haack en zijn personeel.

De Kopermolen stuwt onder hun bewind het water zo hoog op dat andere molens die verderop lig­gen nog maar moeilijk kunnen functioneren en het water van De Klaarbeek stroomt zelfs op wat plekken over dijken heen. Men is nogal boos op Haack. Boeren en buitenlui die schade ondervinden compenseert Haack. Hij blijkt de beroerdste niet te zijn. Alleen de vete met Wichmans Brants blijft bestaan. Hij kan Haack en zijn handelwijze met de molen niet uitstaan.

De man heeft zelf een korenmo­len aan De Klaarbeek. Haack be­sluit maar deze te kopen en zo raakt hij ook van dat gezeur af, na­dat hij daarbij ook rechtszaken aan zijn broek heeft gehad vanwe­ge de manier waarop hij zijn mo­len bestiert. Eén voor één mogen bezoekers in de beruchte molen kijken. ,,Wanneer we de molen in­gaan, is het moment daar om nog even naar de kleine lettertjes in uw verzekeringspapieren te kij­ken’’, lacht Meijer.

Er is namelijk wel eens iemand door de vloer heen gezakt, vertelt hij. Vandaag komt iedereen er ech­ter zonder kleerscheuren vanaf.