Weer kan ik niet verder; te diep!

Gert Jan Blankena schreef in de Stentor van 21 januari 2014 het volgende leuke artikel over een laarzentocht door en langs de Leuvenumse Beek:

Vorig jaar september deed ik verslag van het inbrengen van dood hout en massa’s zand in de Hierdense beek in het Leuvenumse bos. Ik beloofde u op de hoogte te houden van de gevolgen zo­dra er veel regen zou zijn gevallen. Nou, we kunnen wel zeggen dat dit is gebeurd deze week. Op woensdag was er al 50 milli­meter gevallen in 4 dagen. Hoog tijd dus om naar de beek te gaan. Laarzen en regen­kleding aan! Het parkeerterreintje in Leu­venum is een goed startpunt voor mijn tocht. Vrijwel meteen zie ik een grote wa­tervlakte tussen de bomen opdoemen: de Koekkoek staat blank! Natuurmonumen­ten heeft deze oude vloeiweide vorig jaar weer in ere hersteld. Maar er staat nu wel érg veel water op. Ook het weiland voor de Zandmolen, een oude molenplaats, staat blank. Pas bij de Zandmolen zie ik waar­om. De weg naar de molen staat onder wa­ter. De beek stroomt aan alle kanten over.

 Door de hindernissen in de beek ontstaan grote watervlaktes in het bos. (foto Gert Jan Blankena)

Door de hindernissen in de beek ontstaan grote watervlaktes in het bos. (foto Gert Jan Blankena)

Toch moet ik er door, want ik wil de beek via de oostelijke oever volgen. Schuifelend, voetje voor voetje om geen natte voeten te krijgen, lukt het de stroom over te steken.
Maar nu! Ook het bos staat blank. Daar kom ik niet langs, ik moet er omheen. Dit zal mij vaker overkomen op deze ontdekkingstocht, die me daardoor veel meer tijd zou kosten dan gepland. Bij wat heuveltjes lukt het me om weer bij de beek te komen. Hier is vorig jaar veel dood hout in de beek gebracht, tot volledige bomen aan toe. Heel mooi is nu te zien hoe de kolkende water­massa wordt tegengehouden. Het hoogte­verschil voor en na de bomen is wel 40 centimeter. En er zijn veel van dat soort hindernissen! Een zanddepot, half in de beek gestort met het doel die ondieper te maken, wordt weggevreten door het water.

 De veelal rustig kabbelende Hier¬dense beek is door de vele regen en het dode hout dat bewust in het water is gegooid verandert in een woeste stroom (foto G.J. Blankena)

De veelal rustig kabbelende Hierdense beek is door de vele regen en het dode hout dat bewust in het water is gegooid verandert in een woeste stroom (foto Gert Jan Blankena)

Een eindje verder staat alles weer blank en moet ik het bos in. Het pad dat een eindje verderop in het bos ligt is ook veranderd in een beek, maar stroomt tot mijn verbazing precies de andere kant op! Het krachtig stromende water zet hier veel zand af, met prachtige stroomribbels. Zand dat ongetwijfeld afkomstig is van die zandheuvel een paar honderd meter terug. Ik volg het beekpad dat nu een afslag maakt naar het oosten. Weer kan ik niet verder, het is te diep! Dus omlopen. Langs de ‘oever’ van een ondergelopen dennenbos. Een wonder­lijk gezicht, al die donkere stammen die zich weerspiegelen in het water. Het be­gint te regenen, het zicht neemt wat af.

Door het bos heen schemert licht: een open plek in het bos? Zou dat het zogehe­ten ‘GrooteWater’ zijn, waarover ik las in een oud boek over de Hierdense beek? Nog steeds kan ik niet door het water komen, maar verderop begint een heuvelrij. Even later sta ik voor een immense watervlakte. Het GrooteWater! Deze natuurlijke reten­tie is een uitgestoven laagte in het stuif­zand, dat in contact staat met de beek. Bij hoog water loopt het onder, maar het wa­ter is nu zó hoog dat grote delen van het bos ook blank staan. Aan de noordkant is het GrooteWater afgesloten door een dijk­je: mensenwerk dus. Je komt trouwens meer van die dijkjes tegen die je zonder water nooit zou hebben opgemerkt. Na het GrooteWater kan ik weer langs de beek lo­pen. Zo af en toe stroomt hij over, maar naarmate ik verder loop gebeurt dit steeds minder. In de verte hoor ik de snelweg: ik ben al bijna in Hulshorst. Nog even doorlo­pen, dan kan ik het mooi vergelijken met december 2011. Toen was alles hier over­stroomd. Nu helemaal niet; de beek stroomt rustig in zijn bedding en denkt er niet over om daarbuiten te gaan. Wat dat betreft zijn Waterschap en Natuurmonu­menten zeker in hun bedoelingen ge­slaagd! Het water wordt door takken en zand tegengehouden en zakt weg in de bo­dem van de overstroomde bossen. Keurig!

Of… moet al dat water hier nog komen?

Toch maar eens even gaan kijken over een paar dagen. Inmiddels begint het donker te worden. Ik heb nog ruim 7 kilometer voor de boeg voordat ik weer bij mijn auto ben.

En dat op laarzen! ’s Avonds nog even op Google Earth het GrooteWater opgezocht.

Kijk even op 52019’17’’N/ 5042’35’’O. Het is goed te zien, want… het staat onder water en is bezaaid met boomstammen. Blijkbaar was het op 27 maart 2007 ook erg nat!

 

Verslag najaarsexcursie naar Leuvenumse beek

De Najaarsexcursie ging dit jaar naar de herinrichtingswerken aan de Leuvenumse beek, welke door Natuurmonumenten in samenwerking met het Waterschap worden uitgevoerd. Ruim 85 mensen hadden zich aangemeld voor deze Jubileumsexcursie, hetgeen betekende dat dit een flinke aanslag was op de inzet van de mensen van Natuurmonumenten om deze te begeleiden. In de Wijerd is al eerder over deze werkzaamheden gepubliceerd.

Het deel van de mensen die wat minder goed ter been waren gingen onder leiding van Peter Dam van Natuurmonumenten met een huifkar naar het Grote Water en naar het Achterste Gat en later naar de gedempte Rode Spreng om te zien hoe op een aantal plaatsen beekdelen zijn gedempt, zodat het water op andere en op efficiëntere wijze in het bosgebied kan infiltreren en beeklopen een beter ecologische structuur krijgen. Peter vertelde onderweg over de ingrepen bij de Koekoek om sulfaatuitspoeling te realiseren en de aanleg van paaiplaatsen voor vis.

Bij het Grote Water gaf een promovenda, Judith Westerveer uitleg over haar onderzoek naar micro organismen in de beek en veranderingsprocessen, welke zich voor gaan doen als gevolg van de herinrichtingswerkzaamheden. Er kon ook zelf in de beek met schepnet onderzoek worden gedaan. We hebben Judith gevraagd hier te zijner tijd op een jaarvergadering eens over te komen vertellen als zij afgestudeerd is. De andere excursiedeelnemers waren in twee grote groepen onder leiding van Mirte Kruit en Jan Willem van ’t Hullenaar van NM langs de beek gaan wandelen om op de effecten van zandsuppletie en takopeenhoping in de beek te gaan bekijken.

De foto’s geven een impressie van deze excursie die jammer genoeg werd geteisterd door flinke regenval. Maar na de excursie was er ter gelegenheid van het 35 jarig bestaan van de Bekenstichting in de Zwarte Boer in Leuvenum een drankje en kon men weer droog worden. De begeleiders van Natuurmonumenten werden hier bedankt door de voorzitter.

Wiebe Kiel

Peter Dam van Natuurmonumenten geeft uitleg (foto: Nel Appelmelk).

Peter Dam van Natuurmonumenten geeft uitleg (foto: Nel Appelmelk).

Deelnemers met huifkar (foto: Nel Appelmelk).

Deelnemers met huifkar (foto: Nel Appelmelk).

Gidsen Natuurmonumenten worden tijdens de receptie bedankt (foto: Nel Appelmelk).

Gidsen Natuurmonumenten worden tijdens de receptie bedankt (foto: Nel Appelmelk).

Groep excursiedeelnemers langs de Poolseweg (foto: Nel Appelmelk).

Groep excursiedeelnemers langs de Poolseweg (foto: Nel Appelmelk).

Situatie bij het gedempt beekdeel. (foto: Wiebe Kiel)

Situatie bij het gedempt beekdeel. (foto: Wiebe Kiel)

Uitleg door promovenda Judith Westerveer (foto: Wiebe Kiel)

Uitleg door promovenda Judith Westerveer (foto: Wiebe Kiel)

Micro organismen in onderzoeksbak (foto: Wiebe Kiel).

Micro organismen in onderzoeksbak (foto: Wiebe Kiel).

Rivierdonderpad in onderzoeksbak (foto: Wiebe Kiel).

Rivierdonderpad in onderzoeksbak (foto: Wiebe Kiel).

Plagzand t.b.v. zandsuppletie in beek (foto: Wiebe Kiel).

Plagzand t.b.v. zandsuppletie in beek (foto: Wiebe Kiel).

Huidige situatie bij gedempte Rode Spreng met behoud beekwallen (foto: Wiebe Kiel).

Huidige situatie bij gedempte Rode Spreng met behoud beekwallen (foto: Wiebe Kiel).

 

 

35-jarig jubileum Bekenstichting wordt gevierd op 11 oktober

De viering van het 35-jarig jubileum van onze Bekenstichting plaats zal vinden op zaterdagmiddag 11 oktober a.s. Dat is ook precies de datum waarop de Bekenstichting 35 jaar geleden is opgericht. De viering vindt plaats vanaf 13.30 u bij de Leuvenumse beek. We beginnen dan in elk geval met de najaarsexcursie voor donateurs en andere belangstellenden onder leiding van boswachters van Natuurmonumenten langs het traject van de Leuvenumse beek. We bekijken de werkzaamheden die Natuurmonumenten en Waterschap momenteel al hebben uitgevoerd en nog zullen uitvoeren aan de beek. Zie ook de Wijerd nr. 1 van 2014.

Het programma is als volgt:

13.30 uur Excursie langs de Leuvenumse beek. Start bij het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten. We splitsen de groep op in een korte excursie voor diegenen die slecht ter been zijn  (vervoer per huifkar mogelijk) en een lange excursie van 2 uur voor diegene die dat willenen kunnen.
17.00 uur Borrel met gelegenheid tot feliciteren van het bestuur in Restaurant de Zwarte Boer.
18.00 uur Korte excursie naar buiten om het burlen der herten aan te horen.
19.00 uur Diner (op eigen kosten) in Restaurant De Zwarte Boer (ca € 45,-)

NB! Zij die goed ter been zijn graag parkeren bij De Zwarte Boer, zij die slecht ter been zijn kunnen parkeren bij het begin van de Poolse weg of bij het kantoor van Natuurmonumenten net ten noorden van de Zwarte boer

Hier kunt u zich opgeven voor de verschillende onderdelen van deze jubileumdag. De excursie en de receptie worden u aangeboden door de Bekenstichting. Het diner is op eigen kosten. Let op: de uiterste opgavedatum is 15 september.

Het adres van het Hotel-Restaurant De Zwarte Boer: Jhr. Dr. C.J.  Sandbergweg 67, 3852 PT Leuvenum (Ermelo).

( NB. Houd de aankondigingen op deze website goed in de gaten voor eventuele wijzigingen in het programma)

 

Herstel Leuvenumsebeek

Onderstaand artikel is verschenen in de Stentor van 6 februari 2014:

door Ton van Mourik LEUVENUM – „Marco, ho!” De kreet geldt niet voor een roekeloze wan­delaar die in het water dreigt te vallen. Het is een commando waarmee bosbouwer Reind Bee­len zijn trekpaard stopt. Op slag verandert de negenhonderd kilo wegende kolos op de linkeroever in een levend standbeeld. Aan de overkant wordt een boom losge­maakt van het sleeptouw. Marco trok de stam exact naar de ge­wenste plek. Heemraad Jan Verhoef van het Waterschap Vallei en Veluwe kijkt tevreden toe. „We werken niet in, maar met de natuur. Het doel is om de stroomsnelheid van de beek te verlagen en de bodem te verhogen. Over een lengte van zeven kilometer plaatsen we ‘pak­ketten’, de een hechter dan de an­der. Ophogen gebeurt met ge­biedseigen zand.”

Marco werkt samen met zijn baas Reind Beelen in het bos - foto Ruben Schipper.

Marco werkt samen met zijn baas Reind Beelen in het bos – foto Ruben Schipper.

„Tachtig”, geeft projectopzichter Marcel Timmer het aantal damme­tjes aan. Lukraak neergelegd wor­den ze niet. „Nauwkeurig bepaald door een onderzoeksbureau. We maken ze met beuk of den, waar topgewas van spar aan wordt toe­gevoegd.” De onderdelen voor de houten blokkades worden ter plekke uit het bos gehaald en ge­construeerd. Terwijl paard Marco alles met pientere ogen in zich op­neemt, klinkt het gegier van een kettingzaag: de volgende dwars­stam voor een pakket dient zich aan.

Verhoef weet dat de Leuvenumse Beek onderdeel is van een uitge­breid stelsel sprengen en wran­gen. „Door het reguleren van stroomsnelheid, verandert water­peil en wisselwerking. Op bepaal­de gedeelten voorkomen we zo overstroming en op andere droog­vallen in de zomer. Tegelijk wordt overmatig uitschuren van bed­ding en bodem tegengegaan.”

De heemraad kan prat gaan op dertig jaar ervaring. Hoewel tegen­woordig boer in ruste, trad hij in 1984 al toe tot de wereld van de waterschappen. Ondertussen klakt Reind Beelen zijn trekpaard in actie. Onverwacht gracieus neigt Marco het krachtige hoofd.

De imposant besokte benen ver­heffen zich. Bij elke dreunende stap trilt de bosgrond. De stoï­cijns doorstromende beek wordt tijdelijk overstemd door de ruisen­de bladerdos van de te verslepen berk.

In het water zelf drukt Douwe, een andere bosbouwer, het eerder gezaagde stammetje in de zijwan­den. De uiteinden zijn, met het oog op duurzame aanhechting, in­middels gepunt. Seizoensgebon­den kolkend water zal er lange tijd geen vat op krijgen.

Peter Dam van Natuurmonumen­ten is enthousiast over de inzet van trekpaarden. Enerzijds wordt er minder vernield omdat het looppad smaller is dan van rups­voertuigen, anderzijds kan een paard dichter bij oevers komen. Ei­genaar Beelen is desgevraagd niet bang dat Marco onverhoopt in het water terechtkomt. „Gelukkig, want op eigen kracht komt hij er niet uit. De wanden zijn te steil.”

De manier waarop Reind zich met Marco tussen andere bomen door beweegt, getuigt bijna van een naadloze choreografie. Door wie hen naloopt, is inderdaad nau­welijks verstoring te vinden. Hele­maal vreemd is dit niet. Beelen herinnert zich goed hoe hij als veertienjarige knaap voor het eerst met zijn vader meeging.

„Toen haalden we al hout met paarden weg”, verduidelijkt hij, met een vaag gebaar richting Nun­speet. „En ik ben bijna vijftig, dus tel maar uit.” Niettemin kennen man en paard elkaar pas een half jaar. Reind: „Twee anderen die ik had, gingen in een tijdbestek van twee maanden dood. Ziekte en ouderdom. Marco haalde ik daar­na uit België. Hij is zes jaar oud en diende eerder als dekhengst. Heeft alle spieren dus benut. Qua ras is het trouwens officieel een Belg.” Of Marco ook zou reageren op ‘Allee manneke, we gaan op ca­fé’? Reind lacht: „Probeer het maar.” 

 

Leuvenumse beek

Op dinsdag 7 januari jl. hebben ondergetekende, Jacques Meijer en Wanda de Winter onder leiding van boswachter Mirte Kruit van Natuurmonumenten een bezoek gebracht aan delen van de Leuvenumse beek, welke binnenkort zullen worden aangepast. Het Waterschap Vallei&Veluwe voert deze werkzaamheden uit. Onze aandacht ging vooral uit naar de Rode Spreng vlakbij Landgoed Leuvenum. Deze spreng zal worden gedempt omdat uit onderzoek blijkt dat hiermee een natuurlijk bronsysteem kan worden hersteld hetgeen ten gunste is van de natuurontwikkeling in dat gebied. De Bekenstichting snapt deze afweging en pleit voor behoud van de oorspronkelijk beekwallen. Deze zullen bij de werkzaamheden niet worden aangetast. De spreng zal met gebiedseigen zand worden gedempt. Het gebied zuidelijk van de Rode Spreng zal hierdoor vernatten, hetgeen allerlei mooie kansen geeft voor de ontwikkeling van bijzondere planten.

Plangebied Leuvenumse Beek

Plangebied Leuvenumse Beek

Verder worden werkzaamheden uitgevoerd aan het Achterste gat, waar een vispaaiplaats zal worden aangelegd. Tot aan de Zandmolen is het infiltratieverlies van de beek beperkt. Hierbij is beleming van de bodem in principe niet nodig. Men streeft ernaar het natuurlijk karakter te behouden, waarbij nu eenmaal soms droogval plaats vindt en soms door veel regenval overstroming van delen van het bos plaats vinden.

In het gebied tussen de Zandmolen en de A28, waar de beek langs de Poolse weg loopt, liet Mirte Kruit zien waar oorspronkelijke beeklopen zullen worden hersteld en delen van de huidige beek worden gedempt. Hierdoor zal een meer natuurlijke meandering plaats gaan vinden van de beek. Ook zijn we bij enkele karakteristieke plaatsen langs de beek geweest, zoals het “Heyligenhuys” en het “Heineken traject”.

Het is een prachtig gebied dat, als de werkzaamheden gereed zijn, een bezoek waard is.

De werkzaamheden zullen vanaf week 3 worden uitgevoerd. Men begint met het kappen van bomen ten behoeve van de toegankelijkheid van materieel. Wij zullen u regelmatig op de hoogte houden van het verloop van de werkzaamheden.

2014-01 13 situatie ter plaatse van de Rode Spreng

Situatie ter plaatse van de Rode Spreng.

Op het bijgevoegde kaartje is de situatie ter plaatse van de Rode Spreng weergegeven, na uitvoering van de werkzaamheden. Tevens is een kaart van het gehele plangebied ingevoegd. Deze kaarten zijn afkomstig uit het in opdracht van het waterschap opgestelde rapport “Ecohydrologische veldonderzoek dal “Leuvenumse beek”.

Wiebe Kiel