in memoriam: Henk Menke

(dit artikel is verschenen in de Wijerd van maart 2016)

Vloeibare monumenten – een stuk herboren natuur

Op 27 december 2015 is Henk Menke (86) overleden. Met “Tussen heuvels en rivier leefde hij zijn leven, in eindeloze liefde en aandacht voor de natuur” begint de kennisgeving van zijn overlijden wordt ingeleid. Een terechte, kernachtige typering voor een uiterst belangrijk grondlegger van de bekenstichting.

2009 Henk Menke
In het leven van Henk stonden landschap en natuur tussen de Veluwse stuwwal en de Gelderse IJssel centraal.
“Tussen heuvels en rivier” was sinds Natuurbeschermingsjaar N70 de natuurrubriek van de dagbladen voor de Oost-Veluwse regio. Tussen 1970 en 2000 verschenen zo’n 1500 artikelen, geschreven door Els Koopmans-Grommé en Henk Menke namens de KNNV Epe-Heerde. Samen zorgden zij zo ruim dertig jaar lang voor het uitdragen van de liefde voor de natuur.
Tijdens de uitvaartbijeenkomst in Dieren schetste Marjolein Menke (zij is de ontwerpster van het logo van de bekenstichting) hoe haar vader met kenmerkende bescheidenheid en grote inzet naast zijn werk onmetelijk veel energie investeerde voor de plantenwereld en het landschap van de Veluweflanken met de sprengenbeken.
De flora-kennis van Henk was fenomenaal. Soortnamen, maar ook de groeiomstandigheden van plantengemeenschappen. In moeilijke flora-groepen als grassen, zeggen en mossen wist Henk ook heel goed de weg. Hij deelde zijn kennis altijd graag op zeer plezierige wijze. Tijdens de excursies van de bekenstichting hebben we daar talloze keren van mogen genieten.
In de geschiedenis van de bekenstichting zien we de inbreng van Henk voortdurend terug. Dat begon al vóór de oprichting van de stichting in 1979. De Veluwse beken en sprengen kregen de zorg van het Zuiveringsschap en van bezorgde particulieren. Henk Menke hoorde tot de oprichters van de stichting. In het begin werd er heel praktisch gewerkt aan beekherstelprojecten, maar ook aan beleidsbeïnvloeding bij provincie, waterschappen en gemeenten.
Henk was aanvankelijk penningmeester, later secretaris en was tegelijkertijd een constante factor in de commissies die voor beoordeling van plannen, voorlichting en redactie van de Wijerd actief waren. Het belangrijkst was zijn constante inzet voor de bewustwording van de waarden van de beken voor landschap, natuurkwaliteit en cultuurhistorie.

Vaassen: bestuur Stichting 1980, vlnr. Wim Oosterloo, Jan van Zellem, Gerard te Riele, Henk Menke, Yvonne Roelants. (fotoarchief Bekenstichting)

Vaassen: bestuur Stichting 1980, vlnr. Wim Oosterloo, Jan van Zellem, Gerard te Riele, Henk Menke, Yvonne Roelants. (fotoarchief Bekenstichting)

Zeker vanuit het perspectief van onze stichting is het welzijn van de sprengenbeken als levenswerk van Henk Menke te zien. Zijn gedrevenheid én zijn werkervaring in ambtelijke kring hebben sterk bijgedragen aan drie belangrijke successen van de bekenstichting:

  1. Provincie Gelderland begreep de signalen van de bekenstichting vanuit Epe/Vaassen en ook vanuit Ugchelense bekenstichting. De stichting kreeg een plek in de provinciale werkgroep die in de eerste helft van de jaren 80 een serie rapporten opstelde over de waarden en de toestand van de sprengen en beken.
  2. Provincie Gelderland zorgde in 1984 voor het ontstaan van het waterschap Oost-Veluwe met een beheersgebied tot aan het Apeldoorns Kanaal. Geen Veluwe-dekkend gebied dus. Via een speciaal reglement kreeg het waterschap de taak om voor de beken en sprengen ten westen van het Apeldoorns Kanaal beheers- en onderhoudsplannen op te stellen. In dat reglement werd bepaald dat de bekenstichting een vaste partner bij het opstellen en uitvoeren van die plannen werd. Het was opmerkelijk om als stichting een plek te krijgen in de taken van het openbaar bestuur.
    Henk zorgde vele jaren voor een constante en zeer gewaardeerde inbreng bij het beekherstel.
  3. De cultuurhistorische waarden van de Veluwse sprengenbeken werden het onderwerp van een wetenschappelijke studie die door het Staring Centrum-DLO en Alterra werd uitgevoerd. Daarmee werd een grote wens van Henk Menke vervuld, zeker toen in 2007 ook de publieksversie van deze inventarisatie verscheen: hét standaardwerk “Beken en Sprengen van de Veluwe”.

Henk staat als eerste auteur van dat boek vermeld; een welverdiende ereplaats!
Henk, dankjewel voor al je werk, je gaf de sprengen en beken gezicht én betekenis en je gaf ons blijvende inspiratie om de beken als vloeibare monumenten en herboren dragers van natuur en cultuurhistorie te blijven koesteren.

door Jan Aalbers