Wenumse beken

Wieselse Sprengen sprengenbeek Open in Atlas
Meibeek sprengenbeek Open in Atlas
Wenumse Beek sprengenbeek Open in Atlas
Papegaaibeek kwelbeek Open in Atlas
Sprengkoppen Wieselsebeek
Sprengkoppen Meibeek
Wenumse Watermolen

Wenumse beekdaltop
In het Wenumse beekdal stromen drie sprengenbeken en een kwelbeek. Twee beektakken, de Wieselsebeek en de Meibeek komen samen en stromen verder als de Wenumsebeek naar de Grift.

De bovenloop van de Papegaaibeek wordt gevoed door een vergraven moerassig gebied waar kwel zich verzameld. De benedenloop wordt mede voorzien van water via een overloop vanuit de wijerd van de Wenumse Watermolen en mondt uit in de Grift.

Na het graven van het Apeldoorns Kanaal werd de uitmonding van genoemde beken via een aquaduct verlengd en over de Grift heengevoerd om het kanaal van water te voorzien. Beide aquaducten zijn nog aanwezig maar doen nu geen dienst meer. Het schone beekwater stroomt nu via een vistrap weer in de Grift.

Sprengkoppen Wieselsebeektop
Drie sprengkoppen zijn gelegen in een weidegebied ten noorden van het Wieselsebos nabij de Wieselseweg; ze zijn niet vanaf de openbare weg te bereiken.

Sprengkoppen Meibeektop
Een viertal sprengkoppen ligt ten noorden van de Huisakkers langs de Greutelseweg, ze worden ook wel aangeduid als de Greutelse sprengen en zijn deels vanaf de Greutelseweg zichtbaar.

Deze sprengkoppen zijn aangelegd om een oa een tweetal molens van water te voorzien. Het water werd opgeleid in de Meibeek voor de voormalige papiermolen: Huygens- molen en in de Wieselsebeek voor de molen van de Dijkgraaf: Dijkgraafsmolen. Nu staat daar het restaurant Sprengenhorst. De Wieselseweg gaat daar over de opgeleide beek heen. In de tweede helft van de 18e eeuw werd blijkbaar nog steeds aan de sprengen gegraven. Omdat men op Het Loo vreesde dat dat ten koste zou gaan van de watertoevoer naar de fonteinen en cascades, kocht prins Willem V in 1767 de Dijkgraafsmolen.

De beide beektakken komen bij elkaar en vormen daarna de Wenumsebeek. De sprengen gaven zoveel water dat papiermolens uit 1627, de Pannekoeks Papiermolens, in 1653 konden worden omgebouwd tot kopermolen: de Rotterdamse Kopermolen. Tot 1835 werd hier koper tot platen geslagen oa ten behoeve van de schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Later werd er een houtzagerij gevestigd en in 1873 een luciferfabriek. Op deze locatie ten westen van de Zwolseweg liggen nog de wijers en is de cascade van de voormalige molens nog aanwezig. Het huidige “Landgoed De Kopermolen” is niet toegankelijk.

Wenumse Watermolentop
Oostelijk van de Zwolseweg wordt de beek aan de rand van het oorspronkelijke beekdal opnieuw opgeleid naar de Wenumse Watermolen, de Wenumer Saatmolen, die al in 1313 wordt genoemd en in 1767 ook is omgebouwd tot kopermolen onder de naam: De Nieuwe Molen.

Historische opname van de Wenumse Watermolen

Historische opname van de Wenumse Watermolen

Van het molengebouw, linksboven op de foto, is de voorgevel gerestaureerd. De achterzijde is het voormalige kopermolengebouw, rechthoekig en van steen en met de lange zijde langs de beek, kenmerken van een kopermolengebouw. Waterval, molengoot en rad functioneren nog steeds, de molen is maalvaardig. In de kelderruimte van het molenhuis is in 2014 een horizontale zaagmachine aangedreven door waterkracht geplaatst.

De ruimte van het kopermolengebouw kan gehuurd worden voor evenementen. De Stichting tot Behoud van Veluwse Sprengen en Beken houdt hier haar jaarvergadering.

De brug in de Oude Zwolseweg bij de Wenumse Watermolen

De brug in de Oude Zwolseweg bij de Wenumse Watermolen

De brug bij de Wenumse Watermolen is gerestaureerd. In het metselwerk is een steen opgenomen met de initialen: D de I :1798, hetgeen staat voor Daniël de Jongh. Dit was de stichter van de Rotterdamse Kopermolen en later ook van de Nieuwe Molen: de Wenumer Saatmolen omgebouwd tot kopermolen.

De molenplaats van de meest stroomafwaarts gelegen papiermolen, de Papiermolen bij de Wildkamp, is nog te herkennen aan de locatie met stobben van iepenbomen. Iepen worden nog langs verscheidene sprengenbeken gevonden. Het hout werd gebruikt voor het molenwerk.